Basınçlı ekipmanların 2014/68/EU Basınçlı Ekipmanlar Direktifi (PED) kapsamında uygunluğunun değerlendirilmesi, üretimin sonunda gerçekleştirilen bir basınç testi ve ardından ürüne CE işareti iliştirilmesinden ibaret değildir.
PED süreci aslında birbirini takip eden bir uygunluk zinciridir:
Kapsam → ekipman tipi → akışkan → kategori → uygunluk değerlendirme prosedürü → tasarım → malzeme → imalat → muayene ve test → teknik dokümantasyon → son değerlendirme ve işaretleme
Bu zincirin başlangıcında yapılan bir hata, üretimin ilerleyen aşamalarında çok daha maliyetli bir probleme dönüşebilir.
Sahada karşılaşılan birçok PED uygunsuzluğunun ortak noktası da budur: PED gerekliliklerinin tasarım ve üretimin bir parçası olarak değil, üretim tamamlandıktan sonra yerine getirilecek bir belgelendirme işlemi olarak görülmesi.
Bu yazıda PED projelerinde sık karşılaşılan hataları ve bu hataların önüne geçmek için dikkat edilmesi gereken temel noktaları ele alıyoruz.
PED değerlendirmesinde ilk soru “ürün hangi kategoride?” değil, “ürün PED kapsamında mı?” olmalıdır.
Maksimum izin verilen basıncı PS > 0,5 bar olan bir ekipman genel olarak PED değerlendirmesine konu olabilir. Ancak Direktifte ayrıca açık kapsam dışı bırakmalar bulunmaktadır.
Buradaki önemli ayrım şudur:
PED kapsamında olmak ile Kategori I–IV arasında sınıflandırılmak aynı şey değildir.
PED kapsamındaki bazı ekipmanlar, kategori sınırlarının altında kalmaları halinde Article 4(3) – Sound Engineering Practice (SEP) kapsamında değerlendirilir.
SEP kapsamındaki ekipman:
Dolayısıyla “kategori çıkmadı, ürün PED kapsamı dışındadır” yaklaşımı her zaman doğru değildir.
Doğru sıra: önce kapsam ve istisnalar, ardından SEP veya Kategori I–IV değerlendirmesidir.
PED kategorisinin yalnızca ekipmanın çalışma basıncına bakılarak belirlenmesi en sık karşılaşılan sınıflandırma hatalarından biridir.
Örneğin “10 barlık tank Kategori I’dir” şeklinde tek başına basınca dayalı bir değerlendirme yapılamaz.
Kategori belirlenmeden önce en azından şu sorular cevaplanmalıdır:
Bunlardan herhangi birinin yanlış belirlenmesi farklı bir tabloya, dolayısıyla farklı bir kategoriye ve farklı bir uygunluk değerlendirme prosedürüne götürebilir.
Bu nedenle kategori hesabı yalnızca matematiksel bir PS × V veya PS × DN hesabı değildir. Önce ürünün doğru teknik sınıflandırmasının yapılması gerekir.
“Hava Grup 2’dir”, “su Grup 2’dir” gibi bazı basit örnekler doğru olabilir. Ancak özellikle kimyasal akışkanlarda yalnızca ticari isim veya genel akışkan tanımı üzerinden Grup 1 / Grup 2 kararı vermek güvenilir değildir.
PED kapsamında Grup 1 değerlendirmesi, ilgili tehlike sınıflandırmalarına dayanır.
Bu nedenle özellikle kimyasal maddelerde;
birlikte değerlendirilmelidir.
Örneğin yanıcı bir sıvıda ekipmanın maksimum izin verilen sıcaklığının akışkanın parlama noktasına göre durumu PED sınıflandırmasını etkileyebilir.
Dolayısıyla akışkan grubunun yanlış belirlenmesi yalnızca küçük bir veri hatası değildir; doğrudan ekipmanın PED kategorisini değiştirebilir.
PED’de imalatçı her istediği uygunluk değerlendirme prosedürünü serbestçe seçmez.
Önce ekipmanın kategorisi belirlenir. Daha sonra o kategori için PED tarafından izin verilen uygunluk değerlendirme prosedürleri arasından seçim yapılır.
Örneğin Kategori II, III ve IV için uygulanabilecek prosedürler birbirinden farklıdır.
Bu aşamadan sonra üreticinin, tekil veya seri üretim yapısı, kalite yönetim sistemi, ürün çeşitliliği, üretim sıklığı, tasarım ve üretim organizasyonu gibi faktörler dikkate alınarak uygun yol seçilebilir. Bu nedenle “önce modülü seçelim, sonra kategoriye bakarız” yaklaşımı PED sistematiğinin tersidir.
Doğru sıra:
Kategori → uygulanabilir modüller → üretici için uygun prosedür
şeklindedir.
Belki de en maliyetli hata budur.
Ürün tamamen imal edildikten sonra PED sürecine başlandığında bazı gereklilikleri geriye dönük olarak doğrulamak mümkün olmayabilir.
Örneğin üretim sırasında;
olabilir.
Bu durumda yalnızca eksik bir dokümanın tamamlanmasından değil, bazı işlemlerin tekrar edilmesinden veya teknik uygunluğun yeniden değerlendirilmesinden söz etmek gerekebilir.
PED değerlendirmesinin mümkün olduğunca tasarım ve üretim planlama aşamasında başlatılması bu nedenle önemlidir.
PED projelerinde EN 13445, EN 13480 ve diğer uyumlaştırılmış standartlarla sık karşılaşılır.
Burada iki farklı yanlış yaklaşım vardır:
“PED varsa mutlaka EN 13445 kullanılmalıdır.”
ve tam tersine:
“PED bir direktiftir, kullandığımız standardın harmonize olup olmaması önemli değildir.”
Her iki yaklaşım da eksiktir.
PED’in hukuken zorunlu olan kısmı, ilgili Temel Güvenlik Gereklerinin (Essential Safety Requirements – ESR) karşılanmasıdır.
Uyumlaştırılmış standart kullanımı genel olarak zorunlu değildir. Ancak Avrupa Birliği Resmî Gazetesi’nde referansı yayımlanmış bir uyumlaştırılmış standardın ilgili hükümlerinin uygulanması, kapsadığı temel güvenlik gerekleri açısından uygunluk varsayımı sağlar.
Harmonize olmayan bir standart veya farklı bir tasarım kodu da kullanılabilir. Ancak bu durumda üreticinin, seçtiği teknik çözümün PED’in uygulanabilir temel güvenlik gereklerini nasıl karşıladığını teknik dosyada gösterebilmesi gerekir.
Bu nedenle proje başlangıcında yalnızca standardın adı değil;
Bir malzemenin yanında 3.1 sertifikasının bulunması tek başına o malzemenin PED açısından uygun olduğunu göstermez.
Basınç taşıyan parçalar için öncelikle malzemenin, tasarım koşullarına uygunluğu, ilgili sıcaklıktaki mekanik özellikleri, gerekli tokluk özellikleri, uygulanabilir malzeme şartlarını karşılaması değerlendirilmelidir. Bunun yanında malzeme izlenebilirliği üretim boyunca korunmalıdır.
İyi bir izlenebilirlik zinciri şu şekilde kurulabilir:
Malzeme spesifikasyonu → malzeme sertifikası → malzeme tanımlaması → imal edilen parça → nihai ekipman
Özellikle kesme, şekillendirme ve parça transferleri sırasında orijinal malzeme tanımlamalarının kaybolması, üretimin sonunda ciddi bir teknik dosya problemine dönüşebilir.
Kaynaklı basınçlı ekipmanlarda önemli olan yalnızca bir WPS, WPQR veya kaynakçı sertifikasının mevcut olması değildir.
Asıl soru şudur:
Bu yeterlilikler yapılan gerçek kaynağı kapsıyor mu?
Üretim başlamadan önce;
birleşim tipi → ana malzeme → kalınlık/çap → kaynak prosesi → WPS → WPQR → kaynakçı veya operatör yeterliliği
zinciri kontrol edilmelidir.
Ayrıca PED, kalıcı birleştirmeleri özel olarak ele alır. Kategori II, III ve IV basınçlı ekipmanlarda basınca dayanım sağlayan kalıcı birleştirme prosedürleri ve personeli için PED’in öngördüğü üçüncü taraf onay şartları dikkate alınmalıdır.
Dolayısıyla standartlara göre geçerli görünen bir kaynakçı veya kaynak prosedürü belgesi, PED açısından gerekli onay durumunun ayrıca kontrol edilmesi gerekliliğini ortadan kaldırmaz.
NDT’nin amacı teknik dosyaya birkaç test raporu eklemek değildir.
Öncelikle;
belirlenmelidir.
Personel yeterliliği de ayrıca değerlendirilmelidir.
PED kapsamında özellikle Kategori III ve IV basınçlı ekipmanların kalıcı birleşimlerinin NDT’sini gerçekleştiren personel için Direktifin öngördüğü üçüncü taraf onay şartları bulunmaktadır.
Bu nedenle yalnızca raporun üzerinde “Level II” yazması üzerinden PED uygunluğu sonucuna ulaşılmamalıdır.
NDT, üretimin sonunda yapılan bağımsız bir kontrol değil, imalat kalite planının bir parçasıdır.
Basınç testi PED son değerlendirmesinin önemli bir parçasıdır ancak ürünün PED’e uygunluğunun tek kanıtı değildir.
Bir ekipmanın hidrostatik testi başarıyla tamamlaması;
tek başına kanıtlamaz.
Bir diğer yaygın hata da her ekipmana otomatik olarak “1,5 × PS” test basıncı uygulamaktır.
PED’de basınç testi bu şekilde tek bir sabit katsayıya indirgenmemiştir.
Basınçlı kaplar için hidrostatik test basıncının belirlenmesinde PED Ek-I 7.4’te belirtilen kriterler dikkate alınır. Bunlar arasında tasarım ve test koşullarındaki gerilme değerlerini dikkate alan 1,25 katsayılı yaklaşım ile 1,43 × PS kriteri bulunmaktadır ve uygulanabilir durumda daha yüksek sonucu veren değer esas alınır.
Dolayısıyla doğru soru:
“Kaç bar test yapıyoruz?”
değil;
“Bu ekipman için test basıncının teknik ve mevzuatsal dayanağı nedir?”
olmalıdır.
Piyasada “CE belgesi” veya “PED sertifikası” ifadeleri sıklıkla kullanılmaktadır. Ancak teknik olarak bu kavramların rolleri farklıdır.
CE işareti, üreticinin ürünün uygulanabilir Avrupa Birliği mevzuatının gereklerini karşıladığını gösteren işarettir.
AB Uygunluk Beyanı (EU Declaration of Conformity) ise imalatçı tarafından düzenlenir ve imalatçı bu beyanla ürünün ilgili gerekliliklere uygunluğuna ilişkin sorumluluğu üstlenir.
PED kategorisine ve seçilen uygunluk değerlendirme prosedürüne bağlı olarak bir Onaylanmış Kuruluş sürece dahil olabilir ve ilgili uygunluk değerlendirme belgelerini düzenleyebilir.
Ancak CE işareti, Onaylanmış Kuruluşun üreticiye verdiği bir “CE sertifikası” olarak değerlendirilmemelidir.
SEP kapsamındaki ekipmanlarda ise PED kapsamında CE işaretlemesi uygulanmaz.
PED sürecinin sonunda ekipmanın farklı dokümanlarında farklı teknik değerlerle karşılaşılması sanıldığından daha yaygın bir problemdir.
Örneğin;
bulunması ürünün teknik kimliğinde tutarsızlık oluşturur.
Bu nedenle son değerlendirme yalnızca fiziksel ürünün kontrolü değildir.
Ürün ile;
birbirini doğrulamalıdır.
PED Ek-I ayrıca ekipmanın niteliğine göre veri plakası üzerinde imal yılı, ürün tanımlaması, izin verilebilir maksimum/minimum sınırlar, hacim veya DN, uygulanan test basıncı ve test tarihi gibi bilgilerin verilmesini öngörmektedir.
Bu nedenle etiket, projenin sonunda hazırlanacak basit bir metal plaka değil; teknik dosyanın ürün üzerindeki özeti olarak görülmelidir.
PED projelerinde birçok problem tek bir prensiple önlenebilir:
Uygunluk değerlendirmesini üretimin sonuna bırakmamak.
Sağlıklı bir PED projesinde süreç genel olarak şu sırada ilerlemelidir:
Bu yaklaşım PED’i üretimin sonunda geçilmesi gereken bir kontrol noktası olmaktan çıkarır ve tasarımdan piyasaya arza kadar yönetilen bir uygunluk sürecine dönüştürür.
PED belgelendirmesinde karşılaşılan problemlerin önemli bir bölümü tek tek doküman eksikliklerinden değil, sürecin yanlış sırayla yönetilmesinden kaynaklanır.
Doğru kategoriye yanlış modül uygulanamaz; yanlış sınıflandırılmış bir ürün için doğru uygunluk değerlendirme süreci kurulamaz; üretim tamamlandıktan sonra kaybolan malzeme izlenebilirliği ise yalnızca yeni bir sertifika düzenlenerek geri getirilemez.
Bu nedenle başarılı bir PED projesinin temelinde daha fazla doküman üretmek değil, doğru teknik kararları doğru aşamada almak ve bu kararların izlenebilirliğini sağlamaktır.
SZUTEST, yetki ve hizmet kapsamı dahilinde 2014/68/EU Basınçlı Ekipmanlar Direktifi kapsamında gerçekleştirilen uygunluk değerlendirme faaliyetlerinde üreticilere hizmet sunmaktadır.
PED kapsamındaki basınçlı ekipmanlarınız için uygulanabilir uygunluk değerlendirme faaliyetleri ve belgelendirme süreci hakkında bilgi almak üzere SZUTEST ile iletişime geçebilirsiniz.
Elektrikli ekipman üreticileri için risk azaltma metodolojisi, akıllı cihazlarda yeni riskler ve teknik dosyada dikkat…
Gaz yakan cihazlarda CE belgelendirme süreci, ürünün yalnızca teknik performansını değil; güvenlik, uygunluk değerlendirmesi, teknik…
SASO belgesi, Suudi Arabistan’a ihraç edilecek ürünlerin ilgili teknik düzenlemelere, standartlara ve güvenlik gerekliliklerine uygun…
Son yıllarda sürdürülebilirlik denildiğinde ilk akla gelen konu karbon emisyonları oldu. Özellikle Avrupa Birliği'nin Sınırda…
Sanayide Rekabetin Görünmez Kuralları: ISO 14001 ve EN 1090 Neden Sadece "Duvar Süsü" Değildir? Sanayi…
MYK Onaylı Mesleki Yeterlilik Belgesi ile Uzmanlığınızı Tescilleyin! Günümüz iş dünyasında sadece "işi biliyor olmak"…