Periyodik Kontrol Nedir?
Periyodik kontrol; iş yerlerinde kullanılan belirli iş ekipmanlarının güvenli şekilde çalışıp çalışmadığının yetkili kişiler tarafından belirlenen aralıklarla muayene, ölçüm, deney ve test yöntemleri kullanılarak değerlendirilmesidir.
Kontrol sonucunda ekipmanın teknik durumu değerlendirilir ve yapılan incelemeler periyodik kontrol raporu ile kayıt altına alınır.
Periyodik muayenenin amacı yalnızca ekipmanın çalışıp çalışmadığını belirlemek değildir. Ekipmanın kullanım sırasında çalışanlar, işletme ve çevre açısından oluşturabileceği risklerin mümkün olduğunca erken tespit edilmesi hedeflenir.
Örneğin bir vinç yükü salmıyor olabilir ancak halatlarındaki aşınma ya da tel kırıklarının sayısı tolerans değerlerden fazla olması, kancasındaki ağız açılması ya da kesit kaybı, güvenlik tertibatlarındaki bir uygunsuzluk ciddi bir iş kazasına neden olabilir. Benzer şekilde bir basınçlı hava tankının dışarıdan sağlam görünmesi ekipmanın kusursuz olduğu anlamına gelmemektedir. Kaynaklı birleştirmelerin iç kısımlarında çatlaklar ya da korozyona bağlı kesit kaybı bulunabilir.
Bu nedenle periyodik kontrol, ekipmanın günlük kullanım kontrolünden ve rutin bakımından farklı, teknik ve mevzuata dayalı bir süreçtir.
Periyodik Kontrol Neden Zorunludur?
Türkiye’de iş ekipmanlarının güvenli kullanımına ilişkin temel düzenlemelerden biri İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’dir.
Yönetmelik kapsamında işverenlerin, iş yerlerinde kullanılan ekipmanların çalışanların sağlık ve güvenliğini tehlikeye düşürmeyecek şekilde kullanılmasını sağlaması gerekir.
23 Aralık 2025 tarihinde yayımlanan güncel Yönetmelik değişikliğiyle birlikte özellikle EK-III kapsamında yer alan iş ekipmanlarına ilişkin periyodik kontrol uygulamaları, sözleşme, raporlama ve yetkilendirme süreçleri daha açık şekilde düzenlenmiştir. Buna göre Yönetmelik EK-III tablolarında yer alan ekipman veya ekipman grupları periyodik kontrol kapsamı açısından esas alınmaktadır.
Periyodik kontrollerin düzenli yapılması işletmelere üç temel alanda katkı sağlar: çalışan sağlığı ve iş güvenliğinin korunması, mevzuata uyumun sağlanması ve ekipman arızalarından kaynaklanabilecek plansız duruşların azaltılması.
Hangi İş Ekipmanları Periyodik Kontrole Tabidir?
Periyodik kontrol kapsamı işletmede kullanılan ekipmanlara göre değişir. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III kapsamında bulunan ekipman grupları esas alınmalıdır. 2025 yılında yapılan değişiklikle yalnızca EK-III tablolarında yer alan ekipman veya ekipman gruplarının zorunlu periyodik kontrol kapsamına ilişkin düzenleme daha açık hale getirilmiştir.
İşletmelerde karşılaşılan başlıca periyodik kontrol grupları aşağıdaki gibidir:
| Ekipman Grubu | Örnek Ekipmanlar |
|---|---|
| Basınçlı kaplar | Sıcak su kazanı, Kızgın su kazanı, Buhar kazanı, Kızgın yağ kazanı Basınçlı hava ve gaz tankı, Sıvılaştırılmış gaz tankı, Kapalı genleşme tankı, Boyler ve akümülasyon tankı, Boya makinaları (kazanları), Kriyojenik tanklar, Buharlı pişirme kazanları, Otoklav, Atmosferik depolama tankı |
| Kaldırma ve iletme ekipmanları | Kablolu taşıma tesisatları (Telesiyej, Teleski, Teleferik), Krenler (Mobil vinç, Portal vinç, Gezer köprülü vinç, Kule vinç, kıyı ötesi vinç vb.) Vinçler ve kaldırma techizatları (Monoray vinç, traksiyonel vinç, çektirme vb.) Endüstriyel araçlar (Forklift, İstif makinası, Transpalet, Değişken erişimli araç, Yük ve personel taşıyıcı, Sipariş toplayıcı vb.) Araç kaldırma liftleri Kaldırma tablaları Sütunlu çalışma platformları Asılı erişim donanımları Yükseltilebilen seyyar iş platformları İnşaat asansörleri Eğimli yük taşıma tertibatları Hareket engelliler için güç tahrikli kaldırma platformları Servis Asansörleri Kren asansörleri Rüzgar türbinlerindeki kaldırma donanımları Yük asansörleri Maniplatörler Uçak yer destek donanımları Yürüyen merdivenler ve yürüyen yollar Yapı iskeleleri Mobil erişim ve çalışma kuleleri Sürekli taşıma donanımları (Konveyörler) Kaldırma aksesuarları ve taşıyıcılar (Sapanlar, Kıskaçlar, Vakum kaldırıcı, manyetik kaldırıcı ve benzeri) |
| Elektrik tesisatları | Elektrik tesisatı ve topraklama tesisatı, Yıldırımdan korunma tesisatı, Akümülatör Transformatör Jeneratör Katodik koruma tesisatı Yangın algılama ve uyarı sistemleri |
| Yangın ve mekanik tesisatlar | Yangın söndürme sistemleri (Yangın pompaları, su deposu, boru tesisatı, yangın dolapları, hidrant sistemleri vb.) Otomatik yağmurlama sistemleri Otomatik gazlı söndürme sistemleri Mutfak davlumbaz söndürme sistemleri Portatif yangın söndürücüler Kaçış yolu basınçlandırma sistemleri ve duman tahliye sistemleri Havalandırma ve klima tesisatı |
| İş makineleri | Sondaj makinaları Çekici dozerler Yükleyiciler Kazıcı yükleyiciler Hidrolik kazıcılar Damperli kamyonlar Skreyperler Greyderler Boru döşeyiciler Trençerler Toprak ve çöp sıkıştırıcılar Halatlı kazıcılar Yol düzeltme makinaları Zemin stabilize makinaları Zemin sıkıştırma makinaları Asfaltlama makinaları Beton ve harç için taşıma-püskürtme ve yerleştirme makineleri (Beton pompası) |
| Makine ve tezgâhlar | Mekanik presler Hidrolik presler Hidrolik abkant presler Pnömatik presler Torna tezgahları Ağaç işleme tezgahları Freze tezgahları Soğuk metal testereleri Hareketsiz taşlama makineleri Şerit testere Delme makinaları Giyotin makaslar Transfer tipi ve özel amaçlı tezgahlar |
| Endüstriyel raf ve kapılar | Endüstriyel raflar Endüstriyel kapılar |
SZUTEST’in periyodik muayene hizmetleri kapsamında da basınçlı ekipmanlar, kaldırma ve iletme ekipmanları, elektrik ve topraklama tesisatları, yangın tesisatları, raf sistemleri, iş makineleri ve takım tezgâhları dahil olmak üzere farklı ekipman grupları için kontrol ve muayene hizmetleri sunulmaktadır.
İşletmenizde hangi ekipmanların kontrol kapsamına girdiğinden emin değilseniz, SZUTEST Periyodik Muayene Hizmetleri kapsamında ekipman envanteriniz değerlendirilerek uygun kontrol kapsamı oluşturulabilir.
Periyodik Kontrol Ne Sıklıkla Yapılır?
Periyodik kontrol konusunda en sık yapılan hatalardan biri, bütün iş ekipmanları için otomatik olarak “yılda bir kez kontrol edilir” yaklaşımının benimsenmesidir. Örneğin yapı iskeleleri her kurulduğu alanda kullanıma başlamadan önceki ilk periyodik kontrolinden sonra en fazla 6 ay bir kez kontrol edilmelidir. Kontrol süresi ekipmanın türüne göre değerlendirilmelidir.
İlgili Yönetmelik, ekipmana ilişkin standartlar, üretici tarafından belirlenen kriterler, ekipmanın kullanım koşulları ve gerekli durumlarda risk değerlendirmesi kontrol periyodunun belirlenmesinde dikkate alınabilir.
Bu nedenle bir işletmedeki bütün ekipmanlara tek bir kontrol süresi uygulanması yerine ekipman bazlı periyodik kontrol takvimi oluşturulması daha doğru bir yaklaşımdır.
Özellikle yoğun kullanılan, yüksek risk taşıyan veya ağır çalışma koşullarına maruz kalan ekipmanlarda kontrol gerekliliklerinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Periyodik Bakım ile Periyodik Kontrol Aynı Şey midir?
Hayır. İşletmelerde en sık karıştırılan konulardan biri periyodik bakım ile periyodik kontrol arasındaki farktır. Bakım; ekipmanın çalışır durumda tutulması, arızalarının giderilmesi, parçalarının değiştirilmesi, yağlanması, ayarlanması veya performansının korunması amacıyla yapılan işlemleri kapsar.
Periyodik kontrol ise ekipmanın güvenli kullanım açısından ilgili mevzuat ve teknik kriterlere uygunluğunun yetkili kişi tarafından muayene, ölçüm veya test yöntemleriyle değerlendirilmesi ve sonucunun raporlanmasıdır. Dolayısıyla “ekipmanın bakımını düzenli yaptırıyoruz” ifadesi periyodik kontrol yükümlülüğünün yerine getirildiği anlamına gelmez.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yayımlanan dokümanlarda da bakım kayıt formunun periyodik kontrol raporu yerine kullanılamayacağı belirtilmektedir.
Periyodik Kontrolü Kimler Yapabilir?
Periyodik kontroller, kontrol edilecek ekipmanın teknik özelliklerine uygun mesleki yeterliliğe sahip kişiler tarafından gerçekleştirilmelidir.
Yetkili kişinin uzmanlık alanı ekipman grubuna göre değişir. Örneğin basınçlı kap ve kaldırma ekipmanlarının kontrolleri ile elektrik tesisatı ve topraklama kontrollerini gerçekleştirebilecek meslek grupları aynı değildir.
Basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontroleri yetkili olan; makine mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, mekatronik mühendisleri, kimya mühendisleri, imalat mühendisleri, uçak mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır.
Kaldırma ve iletme ekipmanlarının iskeleler hariç periyodik kontrolleri yetkili olan; makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır.
İskelelerin periyodik kontrolleri ise yetkili olan; inşaat mühendisleri, makine mühendisleri, inşaat, yapı, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da inşaat tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından, gemi inşası ile gemi bakım ve onarım işlerinde gemi inşaatı ve gemi makineleri mühendisleri ve gemi teknikerleri tarafından yapılır.
Elektrik tesisatı, topraklama tesisatı, yıldırımdan korunma tesisatı, akümülatör, transformatör, jeneratör, katodik koruma tesisatı ile benzeri elektrik ile ilgili tesisatın periyodik kontrolleri yetkili olan; elektrik mühendisleri, elektrik-elektronik mühendisleri ve elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, elektrik tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır. 1 kV ve daha düşük gerilime sahip tesisatlar ile yangın algılama ve uyarı sistemleri için yukarıda sayılan unvanların yanı sıra yetkili olan elektronik mühendisleri de periyodik kontrol gerçekleştirebilir. Akümülatör ve katodik koruma tesisatları için yukarıda sayılan unvanların yanı sıra yetkili olan kimya mühendisleri de periyodik kontrol gerçekleştirebilir.
Yangın söndürme sistemleri (yangın pompa sistemi, su deposu, yangın dolapları, hidrant sistemi), otomatik yağmurlama sistemleri, otomatik gazlı söndürme sistemleri, mutfak davlumbaz söndürme sistemleri, portatif yangın söndürücüler, kaçışyolu basınçlandırma sistemleri ve duman tahliye sistemleri, havalandırma ve klima tesisatı periyodik kontrolleri yetkili olan; makine mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, mekatronik mühendisleri, imalat mühendisleri, makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır.
Tezgâhların periyodik kontrolleri yetkili olan; makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır.
Endüstriyel raf ve kapıların periyodik kontrolleri yetkili olan; makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, inşaat mühendisleri, inşaat, makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, inşaat veya makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır.
İş makinelerinin periyodik kontrolleri yetkili olan; makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın güncel açıklamalarına göre periyodik kontrol yapacak yetkili kişiler arasında ilgili branşlardaki mühendis, teknik öğretmen, tekniker ve yüksek teknikerler bulunabilmektedir. Ayrıca yetkili kişilerin gerekli şartları sağlaması ve EKİPNET kapsamında kayıt işlemlerinin bulunması gerekmektedir.
İşletmeler açısından hizmet sağlayıcı seçiminde yalnızca raporun hazırlanması değil; teknik yeterlilik, tarafsızlık, kullanılan ölçüm ekipmanları, raporlama altyapısı ve sonuçların izlenebilirliği de değerlendirilmelidir.
SZUTEST, farklı sektörlerdeki iş ekipmanları için uzman teknik kadrosu ve A tipi muayene kuruluşu yaklaşımıyla periyodik kontrol ve muayene hizmetleri sunmaktadır.
2026’da İSG-KATİP Periyodik Kontrol Sözleşmesi Nasıl İşliyor?
Periyodik kontrol sürecinde işletmeler açısından dikkat edilmesi gereken önemli güncel konulardan biri de İSG-KATİP sözleşmesidir.
23 Aralık 2025 tarihli düzenleme kapsamında işveren ile periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi arasında, hizmet gerçekleştirilmeden en geç bir gün önce, İSG-KATİP sistemindeki örneğine uygun sözleşmenin oluşturulması ve karşılıklı onaylanması gerekmektedir. Bu nedenle işletmelerin periyodik kontrol planlamasını kontrol günü yapılacak basit bir saha organizasyonu olarak görmemesi gerekir.
Ekipman envanterinin hazırlanması, yetkili kişinin belirlenmesi, sözleşme işlemlerinin tamamlanması, saha kontrolünün planlanması ve raporların arşivlenmesi birlikte ele alınmalıdır.
Periyodik Kontrol Nasıl Yapılır?
Periyodik kontrol yöntemi ekipmanın türüne göre değişmektedir.
Bazı ekipmanlarda görsel kontrol yeterli olmayabilir ve fonksiyon testleri, ölçümler, yük testleri veya hidrostatik testler gerekebilir. Bazı durumlarda ise tahribatsız muayene yöntemlerinden yararlanılabilir.
Örneğin kaldırma ve iletme ekipmanlarında ekipmanın mekanik yapısı, güvenlik sistemleri ve çalışma fonksiyonları değerlendirilirken gerektiğinde yük testleri uygulanabilir.
Basınçlı ekipmanlarda ekipmanın durumuna ve uygulanacak standarda göre hidrostatik test veya uygun diğer muayene yöntemleri kullanılabilir.
Elektrik tesisatlarında ise görsel kontrollerin yanında uygun test ve ölçüm cihazlarıyla elektriksel değerler değerlendirilir.
SZUTEST’in periyodik muayene hizmetlerinde ekipman türüne göre hidrostatik test, ağırlık testi, görsel kontrol, tahribatsız muayene ve ölçüm cihazlarıyla gerçekleştirilen farklı kontrol yöntemlerinden yararlanılabilmektedir.
Periyodik Kontrol Raporunda Neler Bulunmalıdır?
Periyodik kontrolün tamamlanmasının ardından yapılan incelemelerin sonuçları raporlanır. Güncel mevzuat kapsamında raporda iş yeri ve ekipman bilgilerinden uygulanan kontrol metoduna, kontrol tarihlerinden yetkili kişinin bilgilerine kadar ekipmanın ve kontrol faaliyetinin izlenebilirliğini sağlayacak bilgiler bulunmalıdır.
2025 değişikliklerinde raporlama hükümleri de ayrıntılı şekilde güncellenmiştir. Yetkili kişinin adı, mesleği ve EKİPNET kayıt numarası gibi bilgiler rapor kapsamında yer almakta; yetkili kişinin imzası bulunmayan raporların geçersiz olduğu belirtilmektedir.
Bu nedenle işletmeler açısından yalnızca “bir rapor alınmış olması” yeterli değildir. Raporun ilgili ekipmana, yapılan muayeneye ve mevzuat gereklerine uygun şekilde hazırlanmış olması gerekir.
Periyodik Kontrolde Uygunsuzluk Çıkarsa Ne Olur?
Periyodik kontrolün temel amaçlarından biri ekipmandaki güvenlik kusurlarının bir kazaya dönüşmeden önce tespit edilmesidir.
23 Aralık 2025 tarihli düzenlemeyle Bakanlık tarafından yayımlanan belirli periyodik kontrol rapor ve kriterleri kapsamında tespit edilen kusurlar için hafif kusur ve ağır kusur yaklaşımı da düzenlenmiştir.
Hafif kusurların belirlenen süre içerisinde giderilmesi gerekirken, ağır kusur tespit edilen ekipmanın kusur giderilmeden çalıştırılmaması öngörülmektedir. Bu uygulamanın kapsamı Bakanlık tarafından yayımlanan ilgili rapor ve kriter dokümanlarına göre değerlendirilmelidir.
Dolayısıyla periyodik kontrol raporu yalnızca arşive kaldırılacak bir belge olarak görülmemelidir. Tespit edilen uygunsuzlukların takip edilmesi ve gerekli düzeltici faaliyetlerin gerçekleştirilmesi sürecin önemli bir parçasıdır.
Periyodik Kontrol Yaptırmamanın İşletmeye Getirdiği Riskler Nelerdir?
Zamanında gerçekleştirilmeyen periyodik kontroller yalnızca mevzuat açısından problem oluşturmaz. Kontrol edilmeyen ekipmanlarda ortaya çıkan aşınma, deformasyon, elektriksel sorun veya güvenlik tertibatı arızaları çalışanların yaralanmasına neden olabilecek ciddi kazalara dönüşebilir.
Bunun yanında ekipman arızaları üretimin beklenmedik şekilde durmasına, bakım ve onarım maliyetlerinin artmasına ve işletmenin operasyonel kayıplar yaşamasına yol açabilir. Geçerli ve güncel periyodik kontrol kayıtlarının bulunması ise işletmenin ekipman güvenliği süreçlerinin izlenebilirliğini güçlendirir.
İşletmeler Periyodik Kontrol Öncesinde Nasıl Hazırlanmalı?
Sağlıklı bir periyodik kontrol süreci ekipmanların tek tek kontrol edilmesinden önce doğru bir planlama ile başlar.
İlk aşamada işletmedeki makine, ekipman ve tesisatların güncel envanteri oluşturulmalıdır. Daha önce gerçekleştirilmiş kontrollerin raporları, ekipman bakım kayıtları ve teknik dokümanları hazır bulundurulmalıdır.
Kontrol günü ekipmana güvenli erişim sağlanmalı ve gerekli testlerin yapılabilmesi için işletme operasyonu uygun şekilde planlanmalıdır.
Özellikle çok sayıda ekipmanın bulunduğu fabrika, üretim tesisi, depo, lojistik merkezi ve şantiyelerde ekipman bazlı bir kontrol takvimi oluşturulması sürecin daha sağlıklı yönetilmesine yardımcı olur.
Neden Profesyonel Periyodik Muayene Hizmeti Alınmalı?
Periyodik kontrol teknik bilgi, doğru ölçüm yöntemi, uygun cihazlar ve mevzuat bilgisi gerektiren bir uygunluk değerlendirme faaliyetidir.
Bu nedenle işletmelerin hizmet sağlayıcısını belirlerken yalnızca fiyat üzerinden değerlendirme yapması yerine muayene kapsamını, teknik personelin yetkinliğini, raporlama sistemini, tarafsızlığı ve hizmetin izlenebilirliğini birlikte değerlendirmesi önemlidir.
SZUTEST; basınçlı ekipmanlardan kaldırma ve iletme ekipmanlarına, elektrik tesisatlarından yangın sistemlerine, raf sistemlerinden takım tezgâhlarına kadar farklı iş ekipmanlarında periyodik kontrol ve muayene hizmetleri sunmaktadır.
İşletmenizde hangi ekipmanların periyodik kontrole tabi olduğunu belirlemek, kontrol dönemlerinizi planlamak ve mevzuata uygun bir muayene süreci oluşturmak için SZUTEST Periyodik Muayene Hizmetleri ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.
İş Ekipmanlarınızın Periyodik Kontrolünü Ertelemeyin!
Periyodik kontrol, yalnızca denetim dönemlerinde hazırlanması gereken bir evrak süreci değil; çalışan güvenliği, yasal uyumluluk ve işletme sürekliliğinin önemli bir parçasıdır.
Doğru planlanan periyodik muayene süreçleri sayesinde ekipmanlardaki teknik uygunsuzluklar erken aşamada tespit edilebilir, güvenlik riskleri azaltılabilir ve işletmenin kontrol kayıtları düzenli şekilde yönetilebilir.
İşletmenizdeki vinç, forklift, basınçlı kap, elektrik tesisatı, topraklama sistemi, yangın tesisatı, raf sistemi, iş makinesi veya diğer ekipmanların periyodik kontrolü için info@szutest.com.tr adresinden uzmanlarımızla iletişime geçin. Ekipman listenizi paylaşın, işletmenize uygun periyodik muayene kapsamını birlikte oluşturalım.