Gaz Yakan Cihazlar CE Belgesi (2016/426/AB GAR)
Gazla çalışan bir cihazın güvenliği yalnızca alevin oluşması veya cihazın nominal performans değerlerini sağlamasıyla sınırlı değildir. Gaz kaçağı, yanma ürünlerinin güvenli tahliyesi, karbonmonoksit oluşumu, aşırı ısınma, ateşleme ve alev denetimi gibi konular doğrudan kullanıcı güvenliğini etkileyebilir. Bu nedenle gaz yakan cihazların Avrupa Birliği pazarına sunulması, ürünün tasarımından seri üretim kontrolüne kadar uzanan sistematik bir uygunluk değerlendirme yaklaşımı gerektirir.
Avrupa Birliği’nde bu ürünler için temel yasal çerçeve, Regulation (EU) 2016/426 on appliances burning gaseous fuels – Gaz Yakan Cihazlar Regülasyonu (GAR) ile oluşturulmuştur. GAR; kapsamındaki cihaz ve donanımların piyasaya arz edilmeden önce temel gereklilikleri karşılamasını, uygunluk değerlendirmesinden geçirilmesini, teknik dokümantasyonunun oluşturulmasını ve gerekli koşullarda CE işaretinin iliştirilmesini düzenler.
SZUTEST, 2016/426/AB GAR kapsamında gaz yakan cihaz ve donanımlar için test, uygunluk değerlendirme ve belgelendirme süreçlerinde üreticilere hizmet sunar. Sürecin doğru planlanması; ürün kapsamının, uygulanabilir standardın, uygunluk değerlendirme modülünün ve gerekli testlerin daha tasarım aşamasında belirlenmesiyle başlar.
2016/426/AB GAR Nedir?
2016/426/AB, gaz yakıt yakan cihazlar ve belirli donanımlar için Avrupa Birliği’nde doğrudan uygulanan Gas Appliances Regulation (GAR) düzenlemesidir. 2009/142/EC kapsamındaki önceki mevzuatın yerini alan GAR, 21 Nisan 2018’den itibaren uygulanmaktadır.
GAR’ın amacı, kapsam dahilindeki cihaz ve donanımların normal kullanım koşullarında insanları, evcil hayvanları ve mülkiyeti tehlikeye düşürmeyecek şekilde tasarlanması ve üretilmesi için ortak bir güvenlik çerçevesi oluşturmaktır. Düzenleme aynı zamanda ekonomik operatörlerin sorumluluklarını, uygunluk değerlendirme prosedürlerini, teknik dokümantasyonu ve CE işaretleme esaslarını belirler.
Bu nedenle GAR uygunluğu yalnızca laboratuvar testinden oluşmaz. Ürünün kapsamının belirlenmesi, risklerin değerlendirilmesi, teknik tasarımın doğrulanması, üretim uygunluğunun sürdürülmesi ve gerekli dokümantasyonun hazırlanması birbirini tamamlayan aşamalardır.
Gaz Yakan Cihazlarda CE Belgesi Neden Önemlidir?
Gaz yakıt kullanan cihazlarda güvenlik; yakıtın kontrollü biçimde alınması, ateşlenmesi ve yakılması kadar yanma ürünlerinin güvenli şekilde yönetilmesine de bağlıdır. Tasarım veya üretim kaynaklı bir uygunsuzluk gaz kaçağı, yangın, patlama, karbonmonoksit maruziyeti veya aşırı sıcaklık gibi ciddi risklere yol açabilir.
Bu nedenle 2016/426/AB kapsamındaki uygunluk değerlendirmesi yalnızca Avrupa pazarına erişim için yerine getirilen ticari bir işlem değildir. Süreç, ürünün güvenliğini etkileyen kritik unsurların teknik olarak doğrulanmasını ve seri üretimde bu uygunluğun sürdürülebilmesini amaçlar.
Ürünün özelliklerine ve seçilen uygunluk değerlendirme prosedürüne bağlı olarak süreçte başlıca şu konular ele alınır:
- Ürünün GAR kapsamına girip girmediğinin belirlenmesi ve doğru ürün sınıflandırmasının yapılması.
- Uygulanabilir temel gereklerin, risklerin ve teknik standartların belirlenmesi.
- Ürün tasarımının ve temsilî numunenin uygunluk değerlendirmesine tabi tutulması.
- Yanma, ateşleme, alev kararlılığı, sıcaklık, gaz sızdırmazlığı ve ilgili güvenlik fonksiyonlarının test edilmesi.
- Teknik dosyanın ve ürünle ilişkili uygunluk kayıtlarının oluşturulması.
- Seri üretimde uygunluğun devamını sağlayacak uygun modülün ve üretim kontrol yaklaşımının uygulanması.
- Uygunluk değerlendirmesi tamamlandıktan sonra AB Uygunluk Beyanı ve CE işaretleme yükümlülüklerinin yerine getirilmesi.
Böylece CE işaretleme, tek başına bir etiketleme işlemi olmaktan çıkar; tasarım, test, üretim kontrolü ve teknik dokümantasyonla desteklenen bir uygunluk sürecinin sonucu haline gelir.
2016/426/AB Hangi Ürünleri Kapsar?
GAR, gaz yakıtla çalışan belirli cihazları ve bu cihazlarda kullanılmak üzere tasarlanan belirli donanımları kapsar. Nihai kapsam kararı ürünün teknik özellikleri, kullanım amacı ve regülasyondaki tanımlar dikkate alınarak verilmelidir.
SZUTEST’in mevcut test ve belgelendirme faaliyetlerinde de karşılaşılan başlıca ürün grupları aşağıdaki gibidir:
| Ürün Grubu | Örnekler | Değerlendirmede Öne Çıkan Konular |
|---|---|---|
| Isıtma ve sıcak su cihazları | Kombiler, gaz yakıtlı kazanlar, şofbenler | Yanma güvenliği, tahliye, sıcaklık, kontrol ve emniyet fonksiyonları |
| Ev tipi pişirme cihazları | Gazlı ocaklar, fırınlar, tam boy fırınlar | Ateşleme, alev kararlılığı, CO, yüzey sıcaklıkları, gaz sızdırmazlığı |
| Profesyonel mutfak ekipmanları | Kuzine, ızgara, kaynatma kabı, fritöz, döner ocağı vb. | Yanma performansı, güvenlik tertibatları, sıcaklık ve kullanım koşulları |
| Taşınabilir/açık alan cihazları | Kamp ocakları, mangallar, barbeküler | Yakıt bağlantısı, kararlılık, alev güvenliği ve kullanım talimatları |
| Kontrol ve emniyet donanımları | Gaz valfleri, musluklar, regülatör/dedantörler, alev denetleme tertibatları | Fonksiyonel güvenlik, sızdırmazlık, dayanım ve ürünün kullanım amacı koşulları |
Bu tablo örnek niteliğindedir. Bir ürünün yalnızca gazla çalışması, otomatik olarak GAR kapsamına girdiği anlamına gelmez; kapsam dışı bırakılan kullanım alanları ve ürünler ayrıca değerlendirilmelidir.
Cihaz ve Donanım (Fitting (donanım)) Arasındaki Fark Nedir?
GAR yalnızca son kullanıcıya sunulan gaz yakan cihazları değil, Regülasyonda ‘donanımlar’ olarak tanımlanan belirli emniyet, kontrol veya düzenleme donanımlarını da kapsar. Bu ayrım önemlidir; çünkü bir komponentin genel anlamda ‘gaz parçası’ olması tek başına GAR kapsamında donanımlar olduğu anlamına gelmez.
Bir donanımın GAR kapsamındaki statüsü; cihazda hangi işlevi yerine getirdiği, bağımsız olarak piyasaya arz edilip edilmediği ve regülasyondaki donanımlar tanımıyla ilişkisi üzerinden değerlendirilmelidir. Kapsam doğru belirlenmeden test veya sertifikasyon planına geçilmesi, yanlış uygunluk değerlendirme yolunun seçilmesine neden olabilir.
Hangi Ürünler GAR Kapsamı Dışında Olabilir?
2016/426/AB belirli kullanım alanlarını ve ürünleri kapsam dışında bırakır. Bu nedenle özellikle endüstriyel proseslerde kullanılan gaz yakma sistemleri için yalnızca ürün adından hareketle GAR kararı verilmemelidir.
Kapsam dışı değerlendirmesinde ürünün kullanım amacı, kurulduğu ortam, prosesin niteliği ve Regülasyondaki istisnalar birlikte incelenmelidir. Ürünün GAR dışında kalması, CE açısından hiçbir mevzuata tabi olmadığı anlamına da gelmez; ürüne başka AB düzenlemeleri uygulanabilir.
Bu nedenle üretici açısından en doğru ilk adım, ürünün teknik tanımı ve kullanım amacı bilgileri üzerinden kapsam analizi yaptırmaktır.
Gaz Yakan Cihazlarda Onaylanmış Kuruluş Zorunlu mudur?
GAR’ın en önemli özelliklerinden biri kapsamındaki cihaz ve donanımların uygunluk değerlendirmesinde Onaylanmış Kuruluş katılımının bulunmasıdır. Seri üretilen cihaz ve donanımlar için süreç, Module B – EU Type Examination (Production Type) ile başlar ve üreticinin seçimine bağlı olarak C2, D, E veya F modüllerinden biriyle tamamlanır.
Tek bir adet veya küçük miktarlarda üretilen cihaz ve donanımlarda ise üretici, seri üretim için tanımlanan prosedürlerden birini veya şartlarına uygun olarak Module G – Unit Verification prosedürünü seçebilir.
Bu nedenle ‘ürün testten geçti, CE işareti koyabiliriz’ yaklaşımı GAR açısından yeterli değildir. Test sonuçlarının yanında, Regülasyonda öngörülen uygunluk değerlendirme prosedürünün tamamlanması gerekir.
GAR Uygunluk Değerlendirme Modülleri
Uygulanacak modül, ürünün üretim modeli ve üreticinin kalite güvence yaklaşımıyla doğrudan ilişkilidir. Seri üretimde Module B teknik tasarımın ve temsilî üretim tipinin incelenmesini sağlarken, devam modülü üretimde tipe uygunluğun nasıl güvence altına alınacağını belirler.
| Modül | Genel Yaklaşım | Hangi Durumda Öne Çıkar? |
|---|---|---|
| Module B | EU Type Examination – Production Type (AB Tip İncelemesi – Üretim Tipi) | Seri üretimde teknik tasarım ve temsilî üretim tipinin Onaylanmış Kuruluş tarafından değerlendirilmesi |
| Module C2 | Internal production control + supervised product checks at random intervals (Üretimin Dahili Kontrolü ve Ürünün Rastgele Aralıklarla Denetimli Muayenesine Dayalı Tipe Uygunluk) | Üreticinin iç üretim kontrolünü sürdürdüğü ve Onaylanmış Kuruluşun rastgele aralıklarla ürün kontrolleri yaptığı yapı |
| Module D | Quality assurance of the production process (Üretim Sürecinin Kalite Güvencesine Dayalı Tipe Uygunluk) | Üretim prosesinin onaylanmış kalite sistemi üzerinden güvence altına alınması |
| Module E | Product quality assurance (Ürün Kalite Güvencesine Dayalı Tipe Uygunluk) | Nihai ürün kalite güvencesine dayalı uygunluk yaklaşımı |
| Module F | Product verification (Ürün Doğrulamayı Esas Alan Tipe Uygunluk) | Ürün doğrulaması üzerinden tipe uygunluğun değerlendirilmesi |
| Module G | Unit verification (Birim Doğrulamasını Esas Alan Uygunluk) | Tek bir adet veya küçük miktarlı üretimde ürünün birim bazında doğrulanması |
Modül seçimi yalnızca ilk belgelendirme maliyetine göre yapılmamalıdır. Üretim adedi, üretim sıklığı, kalite sistemi, ürün ailesi, tesis yapısı ve gelecekteki üretim planı birlikte değerlendirilmelidir.
Module B – EU Type Examination Nedir?
Module B, seri üretilen cihaz ve donanımlarda uygunluk değerlendirmesinin temel aşamasıdır. Onaylanmış Kuruluş, ürünün teknik tasarımını inceler ve öngörülen üretimi temsil eden cihaz veya donanımlar numunesinin uygulanabilir GAR gereklerini karşılayıp karşılamadığını değerlendirir.
Bu değerlendirme yalnızca numune üzerinde gerçekleştirilen testlerden oluşmaz. Teknik dokümantasyon, tasarımın yeterliliğini gösteren destekleyici kanıtlar ve ürünün uygulanabilir temel gereklerle ilişkisi birlikte incelenir.
Module B sonucunda elde edilen tip incelemesi, seri üretimde tek başına yeterli değildir. Üreticinin ayrıca C2, D, E veya F modüllerinden biriyle üretimin onaylanmış tipe uygunluğunu güvence altına alması gerekir.
C2, D, E ve F Modülleri Ne Anlama Gelir?
Module B sonrasında seçilecek devam modülü, üreticinin seri üretimde ürün uygunluğunu nasıl yöneteceğini belirler. Bu nedenle modüllerin işlevi birbirinden farklıdır:
- Module C2: Üretici iç üretim kontrolünü yürütür; Onaylanmış Kuruluş ürün kontrollerini rastgele aralıklarla gerçekleştirir.
- Module D: Üretim prosesinin kalite güvencesine dayanır. Üreticinin ilgili kalite sistemi Onaylanmış Kuruluş tarafından değerlendirilir ve gözetilir.
- Module E: Ürün kalite güvencesine dayanır ve nihai ürünlerin uygunluğunun kalite sistemi üzerinden güvence altına alınmasını esas alır.
- Module F: Onaylanmış tipe uygunluğun ürün doğrulaması yoluyla değerlendirilmesini esas alır.
Üretici açısından doğru seçim, mevcut üretim organizasyonuna en uygun ve sürdürülebilir uygunluk güvence modelinin belirlenmesidir.
Module G – Birim Doğrulaması Ne Zaman Kullanılır?
Module G, tek bir adet veya küçük miktarlarda üretilen cihaz ve donanımlar için kullanılabilen uygunluk değerlendirme seçeneklerinden biridir. Bu yaklaşımda ürün birim bazında değerlendirilir ve uygulanabilir gerekliliklere uygunluğu doğrulanır.
Özel proje, tekil tasarım veya düşük adetli üretim yapan firmalar açısından Module G önemli bir seçenek olabilir. Bununla birlikte hangi prosedürün en uygun olduğu ürünün teknik yapısı ve üretim modeli değerlendirilerek belirlenmelidir.
Gaz Yakan Cihazlarda CE Belgesi Nasıl Alınır?
GAR belgelendirme sürecinin doğru sırayla planlanması, tasarım veya üretim tamamlandıktan sonra ortaya çıkabilecek yeniden test, doküman revizyonu ve üretim değişikliği risklerini azaltır. Tipik süreç aşağıdaki adımlardan oluşur:
| Adım | Süreç | Açıklama |
|---|---|---|
| 1 | Kapsam analizi | Ürünün 2016/426/AB GAR kapsamına girip girmediği ve cihaz/donanımlar statüsü değerlendirilir. |
| 2 | Teknik gerekliliklerin belirlenmesi | Temel gerekler, gaz kategorisi, besleme koşulları ve uygulanabilir standartlar belirlenir. |
| 3 | Risk değerlendirmesi | Ürünün öngörülen ve makul şekilde öngörülebilir kullanım koşullarındaki riskleri analiz edilir. |
| 4 | Teknik dosyanın hazırlanması | Tasarım, çizimler, bileşenler, testler, risk analizi ve ürün bilgileri dokümante edilir. |
| 5 | Module B / uygun prosedür | Seri üretimde EU Type Examination; tekil/küçük miktarlı üretimde uygun prosedür planlanır. |
| 6 | Test ve teknik değerlendirme | Uygulanabilir standart ve temel gereklere göre gerekli deney ve incelemeler gerçekleştirilir. |
| 7 | Üretim uygunluğu | Seri üretimde C2, D, E veya F modüllerinden seçilen prosedür uygulanır. |
| 8 | AB Uygunluk Beyanı | Üretici, uygulanabilir mevzuat ve uygunluk değerlendirme bilgilerini içeren beyanı düzenler. |
| 9 | CE işaretleme | Gerekli şartlar tamamlandığında CE işareti ve uygulanabilir Onaylanmış Kuruluş bilgileri ürüne iliştirilir. |
Bu akış ürünün özelliklerine göre farklılaşabilir. Bu nedenle belgelendirme planı üretim başlamadan önce ürün bazında oluşturulmalıdır.
GAR Teknik Dosyasında Hangi Belgeler Bulunmalıdır?
Teknik dosya, üreticinin cihaz veya donanımın 2016/426/AB gerekliliklerine nasıl uygun hale getirildiğini gösteren teknik kanıt bütünüdür. Dosyanın kapsamı ürünün tasarımına, fonksiyonlarına, kullanılan uygunluk değerlendirme prosedürüne ve uygulanabilir standartlara göre değişebilir.
Ürüne uygulanabilir olduğu ölçüde teknik dokümantasyon aşağıdaki ana gruplarda yapılandırılabilir:
Ürün ve tasarım dokümanları
- Ürünün genel tanımı, kullanım amacı ve teknik özellikleri
- Genel yerleşim, montaj ve detay çizimleri
- Devre şemaları, gaz yolu ve kontrol sistemi bilgileri
- Tasarım hesapları ve teknik açıklamalar
Risk ve mevzuat dokümanları
- Uygulanabilir temel gereklerin değerlendirmesi
- Risk analizi / risk değerlendirmesi
- Uygulanan uyumlaştırılmış standartlar veya diğer teknik çözümler
- Ürüne uygulanabilecek diğer AB mevzuatının değerlendirilmesi
Bileşen ve malzeme dokümanları
- Kritik emniyet bileşenlerinin teknik özellikleri
- Gaz valfi, regülatör, ateşleme ve alev denetleme tertibatı gibi kritik bileşenlere ilişkin uygunluk kanıtları
- Malzeme ve bileşen izlenebilirlik bilgileri
Test ve doğrulama dokümanları
- Uygulanabilir test planları ve test raporları
- Yanma, CO, sıcaklık, sızdırmazlık, ateşleme ve emniyet fonksiyonlarına ilişkin kayıtlar
- Gerekli elektriksel/EMC değerlendirme kayıtları, ürüne uygulanabilir olduğu ölçüde
Ürün ve uygunluk bilgileri
- Etiket ve işaretleme örnekleri
- Kurulum, kullanım, bakım ve güvenlik talimatları
- AB Uygunluk Beyanı taslağı/nihai beyan
- Onaylanmış Kuruluş tarafından düzenlenen ilgili sertifika ve uygunluk değerlendirme kayıtları
Teknik dosyanın amacı, üretim bittikten sonra eksik evrakları bir araya getirmek değildir. Tasarım kararlarının, risk azaltma önlemlerinin, testlerin ve seri üretim kontrollerinin birbirini desteklediği izlenebilir bir uygunluk kaydı oluşturulmalıdır.
2016/426/AB Temel Sağlık ve Güvenlik Gerekleri
GAR’ın Ek I’inde cihaz ve donanımlar için temel gereklilikler tanımlanır. Üretici, ürününe uygulanabilir gereklilikleri belirlemeli ve bunların tasarım, üretim ve doğrulama sürecinde nasıl karşılandığını gösterebilmelidir.
Gaz yakan cihazlarda değerlendirme özellikle aşağıdaki güvenlik başlıklarında yoğunlaşır:
- Cihazın öngörülen kullanım koşullarında güvenli çalışması ve kararlı performans göstermesi.
- Gaz kaçağı veya yanmamış gaz birikmesi nedeniyle tehlikeli durum oluşmasının önlenmesi.
- Ateşleme, yeniden ateşleme ve alev kararlılığı süreçlerinin güvenli şekilde yönetilmesi.
- Yanma ürünlerinin kullanıcılar için tehlikeli konsantrasyonlara ulaşmasının önlenmesi.
- Cihaz yüzeyleri ve çevresindeki sıcaklıkların yangın veya yanık riski oluşturmayacak şekilde yönetilmesi.
- Kontrol, düzenleme ve emniyet tertibatlarının arıza durumlarında tehlikeli sonuçları önleyecek şekilde tasarlanması.
- Kurulum, kullanım ve bakım bilgilerinin cihazın güvenli kullanımını destekleyecek açıklıkta sunulması.
Bu başlıkların her biri her üründe aynı test veya tasarım çözümünü gerektirmez. Uygulanabilir gereklilikler ürünün kullanım amacı ve teknik yapısı üzerinden belirlenmelidir.
Yanma Güvenliği, Gaz Kaçağı ve Karbonmonoksit Riski
Gaz yakan cihazlarda kritik güvenlik konularından biri, yakıtın kontrollü biçimde yanması ve yanma ürünlerinin güvenli şekilde uzaklaştırılmasıdır. Eksik yanma veya uygun olmayan hava-gaz oranı karbonmonoksit oluşumunu artırabilir; sızdırmazlık problemi ise yanmamış gazın tehlikeli şekilde birikmesine neden olabilir.
Bu nedenle değerlendirme yalnızca nominal çalışma noktasına odaklanmamalıdır. Ürünün uygulanabilir standardına göre farklı gaz aileleri/kategorileri, besleme basınçları, minimum-maksimum çalışma koşulları, ateşleme ve alev kesilmesi gibi senaryoların da dikkate alınması gerekebilir.
Test planının ürün tasarımıyla birlikte oluşturulması, son aşamada güvenlik performansını etkileyen tasarım değişikliklerinin önüne geçilmesine yardımcı olur.
Ateşleme, Alev Kararlılığı ve Emniyet Sistemleri
Ateşleme sistemi ve alevin güvenilir biçimde algılanması, birçok gaz yakan cihazda güvenli çalışmanın temel unsurlarıdır. Alevin oluşmaması, çalışma sırasında sönmesi veya gaz akışının kontrol dışı devam etmesi tehlikeli gaz birikimine yol açabilir.
Bu nedenle uygulanabilir ürün standardı ve tasarım gerekliliklerine bağlı olarak ateşleme sistemi, alev denetleme tertibatı, gaz valfleri ve diğer emniyet fonksiyonlarının normal çalışma ve hata koşullarındaki davranışı değerlendirilmelidir.
Kritik bileşenlerin uygunluğu, nihai cihazın uygunluğunu otomatik olarak garanti etmez. Bileşenlerin cihaz içerisindeki entegrasyonu ve sistem seviyesindeki güvenlik performansı da doğrulanmalıdır.
Gaz Tipi, Gaz Kategorisi ve Besleme Basıncı Neden Önemlidir?
Bir gaz yakan cihazın performansı ve güvenliği, yalnızca cihaz tasarımına değil, beslendiği gazın özelliklerine ve giriş basıncına da bağlıdır. Wobbe indeksi, kalorifik değer, gaz bileşimi ve besleme basıncı yanma karakteristiğini etkileyebilir.
Bu nedenle hedef pazar belirlenirken cihazın hangi gaz ailesi/kategorisi ve hangi besleme basınçları için tasarlandığı açık şekilde tanımlanmalıdır. Aynı cihazın farklı ülkelerde piyasaya arz edilmesi planlanıyorsa ilgili gaz tedarik koşullarının ürün tasarımı, test konfigürasyonu ve işaretleme açısından değerlendirilmesi gerekir.
Pazar hedefinin belgelendirme tamamlandıktan sonra değiştirilmesi, ilave teknik değerlendirme veya test ihtiyacı doğurabilir. Bu nedenle hedef ülkelerin proje başlangıcında belirlenmesi önemlidir.
GAR Kapsamında Risk Analizi Nasıl Ele Alınmalıdır?
2016/426/AB kapsamında üretici, cihaz veya donanımlar ile ilişkili riskleri değerlendirmeli ve ürün tasarımında uygun risk azaltma önlemlerini uygulamalıdır. Risk analizi, teknik dosyada yalnızca formalite amacıyla bulunan bir tablo olmamalıdır.
Sağlıklı bir risk değerlendirmesinde süreç şu mantıkla kurulabilir:
- Ürünün amaçlanan kullanımı ve makul şekilde öngörülebilir yanlış kullanım senaryoları tanımlanır.
- Gaz kaçağı, yangın, patlama, CO, aşırı sıcaklık, elektriksel tehlikeler ve fonksiyon kaybı gibi uygulanabilir tehlikeler belirlenir.
- Riskin oluşma olasılığı ve olası sonuçları değerlendirilir.
- Öncelikle tasarımla risk azaltma, ardından koruyucu tedbirler ve gerekli kullanıcı bilgileri planlanır.
- Alınan önlemlerin test, inceleme veya diğer doğrulama yöntemleriyle etkinliği gösterilir.
- Değerlendirme teknik dosya içerisinde tasarım ve test kayıtlarıyla ilişkilendirilir.
Risk analizi ile test planının birbirinden bağımsız hazırlanması yerine, tespit edilen risklerin hangi tasarım önlemi ve hangi doğrulama faaliyetiyle kontrol edildiğinin gösterilmesi daha güçlü bir teknik dosya oluşturur.
Uyumlaştırılmış Standartların GAR’daki Rolü
GAR temel güvenlik gereklerini tanımlar; ürünün teknik tasarımının nasıl yapılacağını her ayrıntısıyla tarif etmez. Referansları Avrupa Birliği Resmî Gazetesi’nde yayımlanan uyumlaştırılmış standartlar, kapsadıkları temel gereklilikler bakımından uygunluk varsayımı sağlayabilir.
Gaz yakan cihazlarda uygulanabilecek standart ürün tipine göre değişir. Ev tipi pişirme cihazları, profesyonel mutfak cihazları, barbeküler, kontrol tertibatları, gaz valfleri veya farklı ısıtma cihazları aynı standarda tabi değildir.
Standartların harmonizasyon durumu zaman içerisinde değişebildiğinden, yalnızca geçmiş projelerde kullanılan standardı tekrar etmek doğru değildir. Proje başlangıcında güncel OJEU referansları ve ilgili standart sürümü kontrol edilmelidir.
Uyumlaştırılmış Standart Kullanmak Zorunlu mudur?
Uyumlaştırılmış standart kullanımı genel olarak gönüllüdür; zorunlu olan, ürünün GAR’ın uygulanabilir temel gereklerini karşılamasıdır. Üretici uyumlaştırılmış standart dışında bir teknik çözüm kullanabilir, ancak bu durumda ilgili temel gerekliliklerin nasıl karşılandığını yeterli teknik kanıtla gösterebilmelidir.
Pratikte uyumlaştırılmış standartlar test metotları, performans kriterleri ve güvenlik doğrulaması açısından üretici ve Onaylanmış Kuruluş için güçlü bir ortak teknik çerçeve sağlar.
LVD ve EMC Yönetmelikleriyle İlişkisi
Gaz yakan cihazların önemli bir bölümü elektronik ateşleme, fan, pompa, kontrol kartı, sensör veya elektrikle çalışan emniyet bileşenleri içerir. Bu nedenle ürünün elektriksel özelliklerine bağlı olarak elektromanyetik uyumluluk ve diğer elektriksel güvenlik gerekliliklerinin ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.
Ancak her gaz yakan cihaz için ‘GAR + LVD + EMC otomatik olarak birlikte uygulanır’ şeklinde genelleme yapmak doğru değildir. Ürünün özellikleri ve ilgili mevzuatların kapsam hükümleri ayrı ayrı analiz edilmelidir.
Teknik dosyada uygulanabilir mevzuatların birbirleriyle ilişkisi açık şekilde kurulmalı ve aynı riskin farklı düzenlemelerde nasıl ele alındığı tutarlı biçimde gösterilmelidir.
Ecodesign ve Enerji Verimliliği Gereklilikleri
Bazı gaz yakan ürün grupları için GAR’ın yanı sıra enerji ile ilgili ürünlere yönelik Ecodesign ve enerji etiketleme mevzuatı da gündeme gelebilir. Özellikle ısıtma ve sıcak su ürünlerinde enerji performansı ayrı düzenlemelerle belirlenebilir.
Bu nedenle GAR uygunluğunun tamamlanması, ürünün enerji verimliliğine ilişkin tüm AB yükümlülüklerinin otomatik olarak tamamlandığı anlamına gelmez. Ürünün fonksiyonu ve hedef pazarı dikkate alınarak uygulanabilir ek mevzuat ayrıca değerlendirilmelidir.
AB Uygunluk Beyanı, CE İşaretleme ve Onaylanmış Kuruluş Numarası
EU Declaration of Conformity (AB Uygunluk Beyanı), üreticinin cihaz veya donanımın 2016/426/AB GAR dâhil olmak üzere uygulanabilir tüm Birlik mevzuatına uygunluğunu resmi olarak üstlendiği belgedir. Regülasyonda tanımlanan model içeriğe uygun olarak hazırlanan beyanda; ürün model/tip bilgileri, üretici detayları, uygulanan uyumlaştırılmış standartlar ve Onaylanmış Kuruluş bilgileri yer almalıdır.
Uygunluk değerlendirme süreci ve AB Uygunluk Beyanı tamamlandıktan sonra CE işareti ürüne veya veri plakasına mevzuat kurallarına uygun olarak iliştirilir. GAR kapsamında Module C2, D, E veya F gibi üretim kontrol aşamalarında Onaylanmış Kuruluşun yer aldığı prosedürlerde, CE işaretinin yanında ilgili Onaylanmış Kuruluşun 4 haneli kimlik numarası da yer almalıdır.
Ürün etiketi, AB Uygunluk Beyanı, Onaylanmış Kuruluş sertifikası ve teknik dosyadaki tip/model bilgilerinin birebir tutarlı olması, piyasa gözetimi ve denetimi açısından kritik önem taşır.
Üretici, İthalatçı ve Dağıtıcıların Sorumlulukları
GAR yalnızca üreticiye teknik yükümlülükler getirmez; ürünün tedarik zincirindeki diğer ekonomik operatörler için de sorumluluklar tanımlar.
| Ekonomik Operatör | Başlıca Sorumluluk Yaklaşımı |
|---|---|
| Üretici | Ürünün uygun tasarlanması ve üretilmesi, teknik dosya, uygunluk değerlendirmesi, AB Uygunluk Beyanı, CE işaretleme ve üretim uygunluğunun sürdürülmesi |
| Yetkili temsilci | Üreticinin yazılı vekâletinde belirtilen görevleri yerine getirme ve ilgili dokümanları yetkili mercilere sunabilme |
| İthalatçı | AB dışından gelen ürünün uygunluk değerlendirmesinin tamamlandığını, gerekli işaretleme ve dokümantasyonun bulunduğunu kontrol etme |
| Dağıtıcı | Ürünü piyasada bulundururken gerekli CE işareti, belgeler, talimatlar ve izlenebilirlik bilgilerinin uygunluğuna gerekli özeni gösterme |
Bu nedenle GAR uygunluğu yalnızca üretim departmanının sorumluluğu olarak görülmemelidir. Ürün yönetimi, kalite, satış, ihracat ve tedarik zinciri ekiplerinin de mevzuat sorumluluklarını bilmesi gerekir.
Gaz Yakan Cihazların Belgelendirilmesinde Sık Yapılan Hatalar
GAR projelerinde yaşanan gecikmelerin önemli bölümü, test laboratuvarında ortaya çıkan tekil bir başarısızlıktan değil, projenin başlangıcında kapsam ve uygunluk stratejisinin yeterince planlanmamasından kaynaklanır.
Üreticilerin özellikle aşağıdaki hatalardan kaçınması gerekir:
- Ürünün GAR kapsamı ve cihaz/donanımlar statüsü netleştirilmeden test programına başlamak.
- Hedef ülke, gaz kategorisi ve besleme basınçlarını belgelendirme sonrasında belirlemeye çalışmak.
- Uygulanabilir standardın güncel harmonizasyon durumunu kontrol etmeden eski proje standardını kullanmak.
- Risk analizini tasarım ve test planından bağımsız, yalnızca evrak amacıyla hazırlamak.
- Kritik gaz kontrol ve emniyet bileşenlerinin uygunluğunu nihai cihaz uygunluğuyla karıştırmak.
- Module B sonrasında seri üretim için gerekli C2, D, E veya F prosedürünü yeterince erken planlamamak.
- Teknik dosyayı testler bittikten sonra oluşturulacak bir evrak paketi olarak görmek.
- Ürün etiketi, sertifika, teknik dosya ve AB Uygunluk Beyanındaki model/tip bilgilerinin tutarlılığını kontrol etmemek.
- Tasarım veya kritik bileşen değişikliklerinin mevcut tip incelemesine etkisini değerlendirmeden seri üretime devam etmek.
Bu hataların önüne geçmenin en etkili yolu, uygunluk değerlendirme stratejisinin ürün geliştirme takviminin başlangıcında oluşturulmasıdır.
SZUTEST Gaz Yakan Cihazlar Kapsamında Nasıl Destek Olur?
SZUTEST, 2016/426/AB Gaz Yakan Cihazlar Regülasyonu kapsamında Onaylanmış Kuruluş olarak gaz yakan cihaz ve donanımların uygunluk değerlendirme süreçlerinde hizmet sunmaktadır. SZUTEST’in gaz yakan cihaz laboratuvarlarında farklı ev tipi ve profesyonel pişirme cihazları, barbeküler, gaz kontrol tertibatları, gaz muslukları, alev denetleme cihazları ve ilgili ürün gruplarında test faaliyetleri yürütülmektedir.
SZUTEST, 2016/426/AB Gaz Yakan Cihazlar Regülasyonu (GAR) kapsamında Onaylanmış Kuruluş olarak gaz yakan cihaz ve donanımların uygunluk değerlendirme süreçlerinde hizmet sunmaktadır. Uygunluk değerlendirme ve belgelendirme süreçlerinin temelini oluşturan tüm test ve doğrulama faaliyetleri, TS EN ISO/IEC 17025 standardına uygun akredite laboratuvar yetkinliği ve altyapısı çerçevesinde yürütülmektedir.
SZUTEST’in gaz yakan cihaz laboratuvarlarında; farklı ev tipi ve profesyonel pişirme cihazları, barbeküler, gaz kontrol tertibatları, gaz muslukları, alev denetleme cihazları ve ilgili ürün gruplarında test faaliyetleri güvenilirlik ve tarafsızlık esaslarına göre gerçekleştirilmektedir.
Projenin ürün tipine ve SZUTEST’in güncel yetki/akreditasyon kapsamına bağlı olarak süreçte aşağıdaki faaliyetler planlanabilir:
- Ürün ve GAR kapsamının ön değerlendirmesi.
- Uygulanabilir uygunluk değerlendirme prosedürünün planlanması.
- Module B – EU Type Examination kapsamında teknik değerlendirme.
- Uygulanabilir ürün standartlarına göre test faaliyetleri.
- Seri üretim için C2, D, E veya F kapsamındaki uygunluk değerlendirme faaliyetleri.
- Tekil veya küçük miktarlı üretimde uygulanabilir olması halinde Module G değerlendirmesi.
- Teknik dokümantasyon, işaretleme ve uygunluk kayıtlarının değerlendirilmesi.
- Belgelendirme ve gözetim sürecinin koordinasyonu.
Ürüne uygulanacak kesin test, modül ve değerlendirme kapsamı; ürün özellikleri, hedef pazar, gaz kategorisi, üretim modeli ve SZUTEST’in güncel kapsamı doğrultusunda başvuru aşamasında belirlenmelidir.
GAR Belgelendirme Başvurusu İçin Hangi Bilgiler Hazırlanmalı?
İlk teknik değerlendirmenin hızlı ve doğru yapılabilmesi için üreticinin başvuru öncesinde ürünle ilgili temel bilgileri hazırlaması yararlıdır. Başlangıç aşamasında aşağıdaki bilgiler özellikle önemlidir:
- Ürün adı, model/tip bilgisi ve ürünün kullanım amacı.
- Ürünün genel teknik tanımı ve temel fonksiyonları.
- Kullanılacak gaz ailesi/kategorisi ve hedef besleme basınçları.
- Hedef pazar veya ülkeler.
- Ürün çizimleri, gaz devresi ve ilgili elektrik/elektronik şemaları.
- Kritik gaz kontrol ve emniyet bileşenlerinin listesi.
- Varsa mevcut test raporları ve önceki sertifikalar.
- Uygulanması planlanan ürün standardı veya teknik spesifikasyonlar.
- Seri üretim adedi, üretim yeri ve tercih edilen kalite güvence yaklaşımı.
- Mevcut teknik dosya, kullanım talimatları ve etiket taslağı.
Bu bilgiler, kapsamın ve uygunluk değerlendirme yolunun daha başta doğru belirlenmesine yardımcı olur.
Gaz Yakan Cihazlar CE Belgelendirme Sürecinizi Planlayın!
Gaz yakan cihazınızın 2016/426/AB GAR kapsamını belirlemek, doğru uygunluk değerlendirme modülünü seçmek, gerekli testleri planlamak veya mevcut teknik dosyanızı değerlendirmek için SZUTEST uzmanlarıyla iletişime geçebilirsiniz.
Belgelendirme sürecinin ürün tamamlandıktan sonra değil, tasarım ve üretim planlama aşamasında başlatılması; test tekrarlarını, doküman revizyonlarını ve pazara giriş süresini etkileyebilecek teknik riskleri azaltmaya yardımcı olur.
Sıkça Sorulan Sorular
2016/426/AB, gaz yakıt yakan cihazlar ve belirli donanımlar için Avrupa Birliği Gaz Yakan Cihazlar Regülasyonudur (GAR). Cihazların temel güvenlik gereklerini, ekonomik operatör yükümlülüklerini, uygunluk değerlendirme prosedürlerini ve CE işaretleme esaslarını düzenler.
Regulation (EU) 2016/426, 21 Nisan 2018’den itibaren önceki 2009/142/EC düzenlemesinin yerini alarak uygulanmaya başlamıştır.
Eski Gaz Yakan Cihazlar Direktifi (2009/142/AT) kapsamındaki belgelerin geçerliliği sona ermiş olup, 21 Nisan 2018 itibarıyla doğrudan uygulanan 2016/426/AB GAR regülasyonu esas alınmaktadır. GAR ile birlikte risk değerlendirmesi, donanımlar şartları ve Module B tip incelemesi gibi süreçler daha kapsamlı ve bağlayıcı hale getirildiğinden, pazara sunulacak tüm cihazların güncel 2016/426/AB gerekliliklerine göre belgelendirilmesi zorunludur.
Kapsam koşullarını sağlayan ısıtma, sıcak su, ev tipi ve profesyonel pişirme, belirli açık alan cihazları ve Regülasyonda tanımlanan donanımlar GAR kapsamında olabilir. Nihai karar ürünün teknik özellikleri ve kullanım amacına göre verilmelidir.
Evet. Regülasyondaki donanımlar tanımını karşılayan belirli emniyet, kontrol ve düzenleme donanımları GAR kapsamında uygunluk değerlendirmesine tabidir.
Ürünün kullandığı yakıt, kullanım amacı, teknik yapısı, kurulum yeri ve Regülasyondaki kapsam/istisna hükümleri birlikte değerlendirilmelidir. Ürün adı tek başına kapsam kararı için yeterli değildir. 2016/426/AB – Kapsam –
Hayır, GAR bazı endüstriyel kullanım alanlarını kapsam dışında bırakır. Ancak ‘endüstriyel’ ifadesi tek başına yeterli değildir; ürünün nerede ve hangi proses için kullanıldığı teknik olarak değerlendirilmelidir.
Evet, GAR kapsamındaki cihaz ve donanımlar için Regülasyonda tanımlanan uygunluk değerlendirme prosedürlerinde Onaylanmış Kuruluş katılımı bulunur. Seri üretimde Module B, C2/D/E/F modüllerinden biriyle birlikte uygulanır.
Seri üretilen cihaz ve donanımlar için Module B – EU Type Examination, üreticinin seçimine bağlı olarak Module C2, D, E veya F ile birlikte uygulanır.
Tek bir adet veya küçük miktarlarda üretilen cihaz/donanımlar için üretici, uygun koşullarda Module G – Unit Verification prosedürünü seçebilir.
Hayır. Module B teknik tasarım ve üretim tipinin değerlendirilmesini sağlar; üretimde tipe uygunluğun güvence altına alınması için C2, D, E veya F modüllerinden biri de uygulanır.
Ürüne göre çizimler, devre şemaları, risk analizi, teknik açıklamalar, kritik bileşen bilgileri, uygulanabilir standartlar, test raporları, işaretleme, kullanım talimatları ve uygunluk değerlendirme kayıtları teknik dosyada yer alabilir.
Evet, Üretici ürünle ilişkili uygulanabilir riskleri değerlendirmeli ve risk azaltma önlemlerini teknik tasarım ve dokümantasyonla ilişkilendirmelidir.
Genel olarak hayır. Ancak referansı OJEU’da yayımlanmış uyumlaştırılmış standartların ilgili hükümlerinin uygulanması, kapsadıkları temel gerekler bakımından uygunluk varsayımı sağlayabilir.
Standart seçimi ürün tipi, kullanım amacı, gaz kategorisi ve teknik özelliklere göre yapılır. Ayrıca standardın güncel harmonizasyon durumu kontrol edilmelidir.
Cihazın elektrik/elektronik aksam barındırması durumunda LVD ve EMC değerlendirmeleri sürece dahil edilir. Ürünün elektriksel ve elektronik özellikleri ile ilgili mevzuatların kapsam hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Günlük kullanımda ifadeler birbirinin yerine kullanılabilse de teknik olarak CE işareti üreticinin uygulanabilir AB mevzuatına uygunluk beyanının sonucudur. GAR kapsamında Onaylanmış Kuruluş tarafından ilgili uygunluk değerlendirme sertifikaları düzenlenebilir.
Hayır. Bir gaz valfi, kontrol tertibatı veya başka bir bileşenin uygunluğu nihai cihazın GAR uygunluğunu otomatik olarak sağlamaz. Bileşenin cihaz içindeki entegrasyonu ve sistem seviyesindeki performans değerlendirilmelidir.
Güvenlik, performans veya sertifikalı tipin özelliklerini etkileyen değişiklikler mevcut uygunluk değerlendirmesinin yeniden incelenmesini gerektirebilir. Değişiklik uygulanmadan önce etkisi değerlendirilmelidir.
Süre ürünün karmaşıklığı, test programı, numune hazırlığı, teknik dosyanın durumu, seçilen modül ve varsa uygunsuzlukların kapatılma süresine göre değişir.
Maliyet ürün tipi, uygulanabilir standartlar, test kapsamı, modül, üretim yeri ve gerekli denetim/gözetim faaliyetlerine göre değişebilir.
SZUTEST’in belge sorgulama kanalları üzerinden ilgili sertifikanın doğrulanması mümkündür. Belge numarası ve ürün/üretici bilgilerinin başvuru sırasında doğru tutulması doğrulama sürecini kolaylaştırır.