Gaz yakan cihazlarda CE belgelendirme süreci, ürünün yalnızca teknik performansını değil; güvenlik, uygunluk değerlendirmesi, teknik dokümantasyon ve üretim sürekliliğini de kapsayan kapsamlı bir süreçtir.
Avrupa Birliği pazarına veya CE işaretlemesi gerektiren pazarlara gaz yakan bir cihaz sunmayı planlayan üreticilerin, 2016/426/AB Gaz Yakan Cihazlar Regülasyonu (GAR – Gas Appliances Regulation) kapsamındaki gereklilikleri dikkate alması gerekir.
Belgelendirme ve tip testi sürecinde karşılaşılan küçük bir tasarım hatası, eksik teknik dokümantasyon veya yetersiz risk değerlendirmesi; ilave testlere, zaman kaybına ve ürünün pazara arz sürecinin uzamasına neden olabilir.
Bu yazıda 2016/426/AB GAR kapsamında gaz yakan cihazlarda CE işaretlemesi ve uygunluk değerlendirme sürecini ele alıyor; tip testleri sırasında sık karşılaşılan dört kritik teknik hatayı ve üreticilerin bu hataları önlemek için dikkat etmesi gereken noktaları inceliyoruz.
2016/426/AB GAR Nedir?
2016/426/AB GAR, gaz yakan cihazların ve kapsam dahilindeki donanımların güvenli şekilde tasarlanması, üretilmesi ve pazara sunulmasına ilişkin temel gereklilikleri belirler.
Düzenleme; insan sağlığı ve güvenliğinin korunması, can ve mal güvenliği ile enerjinin rasyonel kullanımı gibi temel gereklilikleri kapsar.
Gaz yakan cihazlarda uygunluk değerlendirmesi yalnızca nihai ürün testinden ibaret değildir. Ürünün tasarımı, kullanılan emniyet ve kontrol donanımları, teknik dosyası, risk değerlendirmesi ve seri üretim sürecinin uygunluğu birlikte değerlendirilmelidir.
Gaz Yakan Cihazlarda CE Belgelendirme Süreci Nasıl İşler?
2016/426/AB GAR kapsamında seri üretilen gaz yakan cihazlarda uygunluk değerlendirme süreci genel olarak AB Tip İncelemesi (Modül B) ve bunu takip eden uygun üretim kontrol modüllerinden oluşur.
AB Tip İncelemesi – Modül B
Modül B, cihazın teknik tasarımının GAR kapsamındaki gerekliliklere uygunluğunun bir Onaylanmış Kuruluş (Notified Body) tarafından değerlendirildiği aşamadır.
Bu süreçte teknik dokümantasyon incelenir ve uygulanabilir gerekliliklere bağlı olarak ürün üzerinde gerekli inceleme ve testler gerçekleştirilir.
Amaç değerlendirilen ürün tipinin ilgili mevzuat gereklerini karşılayıp karşılamadığını ortaya koymaktır.
Üretim Kontrolü – Modül C2, D, E veya F
AB Tip İncelemesinin ardından seri üretimdeki cihazların onaylanan tipe uygunluğunun sürdürüldüğünün güvence altına alınması gerekir.
Üretici, ürün ve üretim yapısına uygun olarak Modül C2, D, E veya F gibi GAR kapsamında tanımlanan üretim kontrol yöntemlerinden biriyle sürece devam eder.
Bu nedenle CE işaretlemesi tek seferlik bir ürün testinden ziyade, ürün tasarımından seri üretime uzanan bütüncül bir uygunluk değerlendirme süreci olarak ele alınmalıdır.
Teknik Dosya ve Tip Testleri Neden Önemlidir?
Gaz yakan cihazlarda CE işaretleme sürecinin temel unsurlarından biri üretici tarafından hazırlanan teknik dosyadır.
Teknik dosyanın; cihazın tasarımını, çalışma prensibini, uygulanabilir gereklilikleri, kullanılan kritik bileşenleri, risk değerlendirmesini ve ürünün uygunluğunu göstermek için kullanılan teknik kanıtları yeterli şekilde ortaya koyması gerekir.
Tip testleri ise cihazın ilgili teknik gereklilikleri gerçek test koşullarında karşılayıp karşılamadığının değerlendirilmesini sağlar. Bu iki aşamadaki eksiklikler, belgelendirme süresinin uzamasının en önemli nedenleri arasında yer alabilir.
Tip Testlerinde En Sık Karşılaşılan 4 Teknik Hata
SZUTEST Gaz Laboratuvarı’nda gerçekleştirilen testlerde üreticilerin uygunluk değerlendirme sürecinde karşılaşabildiği sorunlar genel olarak dört ana başlık altında toplanabilir.
1. Emniyet ve Kontrol Donanımlarının Uygunluğunun Yeterince Doğrulanmaması
Gaz valfleri, brülör kontrol sistemleri, alev denetleme cihazları, termostatlar ve diğer kritik emniyet elemanları cihazın güvenlik zincirinde önemli rol oynar.
Sık yapılan hata: Kullanılan kritik komponentlere ait uygunluk belgelerinin veya teknik kanıtların eksik olması ya da komponentin ilgili kullanım amacı ve uygulanabilir teknik gereklilikler bakımından yeterince doğrulanmadan seçilmesidir.
Örneğin EN 161, EN 298 veya ilgili diğer komponent standartları, ürünün ve komponentin kullanım alanına bağlı olarak değerlendirme sürecinde önem taşıyabilir.
Bu nedenle komponent seçiminin yalnızca fiyat veya tedarik kolaylığına göre değil, teknik uygunluk ve dokümantasyon yeterliliği dikkate alınarak yapılması gerekir.
2. Eksik veya Yetersiz Risk Değerlendirmesi
Risk değerlendirmesi, gaz yakan cihazlarda uygunluk sürecinin kritik parçalarından biridir.
Üreticinin yalnızca ürünün normal kullanımını değil, makul ölçüde öngörülebilir kullanım koşullarını ve potansiyel hata senaryolarını da dikkate alması gerekir.
Sık yapılan hata: Risk analizinin yüzeysel hazırlanması; olası yanlış kullanım senaryolarının, farklı gaz koşullarının veya elektriksel ve elektronik arızaların gaz güvenlik sistemleri üzerindeki etkilerinin yeterince değerlendirilmemesidir.
Risk değerlendirmesinin ürün geliştirme sürecinin sonunda hazırlanan formalite niteliğinde bir belge olarak değil, tasarım kararlarını yönlendiren yaşayan bir teknik çalışma olarak ele alınması önemlidir.
3. Yanma Performansı ve Emisyon Gerekliliklerinin Karşılanamaması
Gaz yakan cihazların kullanım amaçlarına uygun gaz grupları ve besleme koşullarında güvenli ve kararlı bir yanma performansı sağlaması gerekir.
Sık yapılan hata: Hava-gaz karışımının yeterince hassas ayarlanmaması nedeniyle karbonmonoksit (CO) değerlerinin yükselmesi, yanmanın kararsız hale gelmesi veya baca gazı sisteminde uygunluk sorunlarının ortaya çıkmasıdır.
NOx dahil olmak üzere uygulanabilir emisyon gereklilikleri ise cihaz tipi, ilgili ürün standardı ve ürüne uygulanabilecek diğer mevzuat hükümleri dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
Özellikle performans sınırlarına çok yakın tasarlanan cihazlarda basınç, gerilim veya diğer test koşullarındaki değişimler sonuçları etkileyebilir. Bu nedenle tasarım aşamasında yeterli güvenlik ve performans marjının bırakılması önemlidir.
4. Emniyetli Kapatma Sürelerinin Gereklilikleri Karşılamaması
Alevin beklenmedik şekilde sönmesi gibi durumlarda gaz akışının güvenli şekilde kesilmesi, cihaz güvenliğinin temel unsurlarından biridir.
Sık yapılan hata: Termokupl veya iyonizasyon elektrotlarının uygun olmayan konumlandırılması ya da elektronik kontrol sistemlerindeki zamanlama problemleri nedeniyle emniyetli kapatma süresinin ilgili standardın öngördüğü sınırların üzerine çıkmasıdır.
Bu tür problemler yalnızca komponent seçiminden değil; mekanik tasarım, sensör konumu, elektronik donanım ve yazılım parametrelerinin birlikte çalışmasından kaynaklanabilir.
CE Belgelendirme Sürecinde Hataları Önlemek İçin 3 Öneri
Ön Test (Pre-test) Süreçlerinden Yararlanın!
Resmî tip incelemesi veya seri üretim öncesinde gerçekleştirilen ön testler, tasarımdaki potansiyel uygunluk sorunlarının erken aşamada tespit edilmesine yardımcı olabilir.
Sorunun ürün geliştirme aşamasında belirlenmesi, resmî test sürecinde ortaya çıkmasına kıyasla revizyon maliyetini ve zaman kaybını azaltabilir.
Kritik Komponentleri Tasarım Aşamasında Doğrulayın!
Gaz valfleri, kontrol üniteleri ve diğer emniyet elemanlarına ait teknik belgelerin uygunluğunu ürün tamamlandıktan sonra değil, mümkün olduğunca tasarım aşamasında değerlendirin.
Komponent değişikliklerinin cihazın güvenlik fonksiyonları ve mevcut test sonuçları üzerindeki etkisini de ayrıca göz önünde bulundurun.
Güncel Uyumlaştırılmış Standartları Takip Edin!
Gaz yakan cihazlara ilişkin uyumlaştırılmış standartlar ve bunların referansları zaman içerisinde güncellenebilir.
Bu nedenle üreticilerin ürün tasarımında ve teknik dosyada kullandıkları standartların güncelliğini düzenli olarak kontrol etmesi önemlidir.
Standart veya mevzuat değişikliklerinin geç fark edilmesi, ürün revizyonu veya ilave test ihtiyacı doğurabilir.
SZUTEST ile Gaz Yakan Cihazlarda CE Belgelendirme ve Tip Testleri
Gaz yakan cihazlarda CE işaretleme sürecinin doğru planlanması, testlerin zamanında tamamlanması ve teknik dokümantasyonun uygun şekilde hazırlanması pazara giriş sürecini doğrudan etkileyebilir.
SZUTEST, 2016/426/AB GAR kapsamındaki Onaylanmış Kuruluş faaliyetleri ile EN ISO/IEC 17025 kapsamında akredite laboratuvar altyapısı doğrultusunda üreticilere uygunluk değerlendirme ve test süreçlerinde destek sunmaktadır.
Gaz yakan cihazlarınız için CE belgelendirme, GAR kapsamında Modül B, tip testi ve laboratuvar test süreçleri hakkında detaylı bilgi almak için SZUTEST uzman ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.