Elektrikli Araç Şarj Üniteleri Periyodik Kontrolü
Elektrikli araç kullanımının hızla yaygınlaşması, şarj istasyonlarının güvenli, kesintisiz ve optimum çalışma koşullarının korunmasını kritik bir gereklilik haline getirmiştir. Teknik yapıları gereği şarj üniteleri; elektriksel bağlantılar, koruma düzenekleri, kablo ve konnektör grupları ile kontrol-haberleşme fonksiyonlarından oluşan entegre sistemlerdir. Yüksek kullanım yoğunluğu, değişken çevresel koşullar, mekanik dinamikler ve elektriksel yükler, zaman içerisinde sistem bileşenlerinde performans kayıplarına ve güvenlik risklerine yol açabilmektedir.
Elektrikli araç şarj ünitelerinin periyodik kontrolleri; ünitelerin ve ilgili elektriksel altyapının mevcut durumunun; yürürlükteki mevzuata, uluslararası standartlara ve üretici talimatlarına uygunluğunun objektif olarak değerlendirilmesini amaçlar. Bu denetimler sırasında tespit edilen tüm uygunsuzluklar detaylı bir şekilde raporlanarak, işletmelerin riskleri minimize etmesine ve gerekli düzeltici faaliyetleri doğru bir şekilde planlamasına katkı sağlar.
SZUTEST, elektrikli araç şarj ünitelerinin periyodik kontrol süreçlerinde; elektriksel güvenlik, koruma sistemlerinin işlevselliği, fiziksel durum analizleri ve kritik fonksiyonel testlerin uluslararası normlarda değerlendirilmesine yönelik profesyonel muayene ve mühendislik hizmetleri sunmaktadır.
Elektrikli Araç Şarj Ünitesi Nedir?
Elektrikli araç şarj ünitesi araç bataryasının güvenli, optimize edilmiş ve kontrollü bir şekilde şarj edilmesi adına şebeke enerjisini araca aktaran kritik bir donanımdır. Şarj sistemlerinin mimarisi; kullanılan akım türüne (AC/DC), güç seviyelerine, fiziksel bağlantı metodolojilerine, konnektör tipine ve araç ile ünite arasındaki dijital haberleşme/kontrol protokollerine göre değişkenlik gösterir.
Günümüz e-mobilite ekosisteminde yaygın olarak uygulanan başlıca şarj çözümleri şunlardır:
- Mode 2 AC Şarj Sistemleri: Ev tipi prizlerden taşınabilir kablolarla yapılan, entegre koruma cihazlarına sahip düşük güçlü şarj yöntemleri.
- Mode 3 AC Şarj Sistemleri: Duvara monte (Wallbox) veya ayaklı tip istasyonlar üzerinden, araca özel kablolarla güvenli akım sağlayan yaygın alternatif akım sistemleri.
- CCS (Combined Charging System) Kullanan DC Hızlı Şarj Sistemleri: Doğru akım kullanarak aracı doğrudan ve yüksek hızda şarj eden, Avrupa ve küresel pazarda standartlaşan kombine şarj mimarileri.
- CHAdeMO Kullanan DC Hızlı Şarj Sistemleri: Özellikle Asya menşeili araçlarda yaygın olan, yüksek güçlü ve çift yönlü enerji transferine izin veren doğru akım sistemleri.
- Kablosuz Güç Aktarımı (WPT) Tabanlı Şarj Sistemleri: Fiziksel bir kablo bağlantısı gerektirmeksizin, manyetik rezonans veya indüksiyon yoluyla enerji transferi sağlayan yenilikçi şarj teknolojileri.
Her şarj teknolojisinin elektriksel topolojisi, çektiği yük karakteristiği ve barındırdığı koruma algoritmaları birbirinden farklıdır. Bu nedenle, tek tip bir denetim yaklaşımı güvenliği sağlamakta yetersiz kalır.
SZUTEST olarak periyodik kontrol kapsamını; cihazın teknik tipine, saha kurulum mimarisine, üretici direktiflerine, tesisin elektriksel altyapı özelliklerine ve güncel uluslararası normlara göre yapılandırıyoruz. Bu sayede her istasyon tipi için en doğru test ve simülasyon metodolojisini uyguluyoruz.
Elektrikli Araç Şarj Ünitelerinde Periyodik Kontrol Neden Önemlidir?
Elektrikli araç şarj istasyonlarında gerçekleşen yüksek güçteki enerji aktarımı; elektriksel koruma sistemlerinin ve bağlantı elemanlarının hatasız çalışmasını zorunlu kılar. Özellikle halka açık alanlarda yer alan veya yüksek yoğunlukla kullanılan istasyonlardaki kablo ve konnektör grupları; sürekli mekanik zorlanmalara, değişken dış ortam koşullarına ve tekrarlanan fiziksel streslere doğrudan maruz kalır.
Düzenli muayene ve test süreçleriyle, sistem genelinde oluşabilecek şu kritik risk ve uygunsuzlukların erkenden tespit edilmesi hedeflenir:
- Topraklama Hataları: Koruyucu topraklama hattı ve koruma iletkeni sürekliliğindeki süreksizlikler veya uygunsuzluklar.
- Koruma Sistemi Arızaları: Kaçak akım koruma düzeneklerinin (RCD) işlevini yitirmesi, hatalı veya geç açma yapması.
- Yalıtım Problemleri: İzolasyon zayıflıkları, izolasyon direnci düşüşleri veya elektriksel kaçak belirtileri.
- Fiziksel Deformasyonlar: Şarj kablolarında, soketlerde ve konnektör gövdelerinde meydana gelen mekanik hasar, çatlak veya aşırı yıpranmalar.
- Termal ve Mekanik Riskler: Elektriksel bağlantı noktalarında gevşeme, korozyon, deformasyon veya aşırı ısınma, ark oluşması.
- Güvenlik Fonksiyonu Kayıpları: Acil durdurma butonları, kilitleme mekanizmaları ve diğer güvenlik donanımlarındaki işlev bozuklukları.
- Haberleşme ve Protokol Hataları: Kontrol kapsamına dahil edilmesi durumunda; araç ile ünite arasındaki şarj fonksiyonu veya dijital haberleşme kaynaklı senkronizasyon sorunları.
- Besleme panosu kontrolleri: Şarj istasyonu besleme panosu üzerinde elektrik iç tesisat gözle kontrol ve fonksiyon testleri yapılması.
Elektrikli Araç Şarj İstasyonlarında Mevzuat ve Teknik Çerçeve
Elektrikli araç şarj istasyonlarının kurulumu ve işletilmesi tek bir düzenlemeye bağlı değildir. Şarj ünitesinin kullanım yeri ve tesis yapısına göre iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı, elektrik tesisatı ve topraklama düzenlemeleri, EPDK şarj hizmeti düzenlemeleri ve ilgili teknik standartlar birlikte değerlendirilir.
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği
İş yerlerinde elektrik tesisatı, topraklama tesisatı, paratoner tesisatı ile akümülatör, transformatör ve benzeri elektrikle ilgili tesisatların periyodik kontrolleri İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında değerlendirilir. İlgili standartlarda farklı bir süre belirtilmediği sürece bu tesisatların periyodik kontrolleri yılda bir yapılır. Kontroller, mevzuatta belirtilen niteliklere sahip yetkili kişilerce gerçekleştirilmelidir.
Bu hüküm, her elektrikli araç şarj ünitesi için EPDK tarafından ayrıca tanımlanmış bağımsız bir “yılda bir kontrol” süresi bulunduğu anlamına gelmez. Şarj ünitesinin kontrol periyodu ve kapsamı, bulunduğu tesisin tabi olduğu mevzuat ve teknik gerekliliklerle birlikte değerlendirilmelidir.
Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği
Şarj ünitesinin bağlı bulunduğu alçak gerilim elektrik tesisatının tasarımı, kurulumu ve korunması açısından Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği dikkate alınması gereken temel düzenlemeler arasındadır. Periyodik kontrolde şarj ünitesi ile besleme hattı arasındaki bağlantı, koruma düzenleri ve tesisatın güvenli çalışma koşulları kontrol kapsamına göre değerlendirilir.
Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği
Koruyucu topraklama, elektrikli araç şarj sistemlerinde hata durumunda elektrik çarpmasına karşı korunmanın temel unsurlarından biridir. Topraklama sistemi, koruma iletkenleri ve ilgili bağlantıların durumu; tesisin niteliği ve uygulanabilir gereklilikler doğrultusunda kontrol edilir.
EPDK Şarj Hizmeti Yönetmeliği
EPDK Şarj Hizmeti Yönetmeliği, şarj hizmetinin sunulması ile şarj istasyonlarının kurulması ve işletilmesine ilişkin esasları düzenler. Yönetmelik, şarj istasyonlarının yürürlükteki mevzuat ve standartlara uygun olarak tasarlanmasını, kurulmasını, işletmeye alınmasını, işletilmesini, işletmeden çıkarılmasını ve denetlenmesini öngörür. Bununla birlikte Yönetmelik, elektrikli araç şarj ünitesi için tek başına özel bir yıllık periyodik kontrol süresi tanımlamaz.
IEC 61851 Serisi
IEC 61851 serisi, elektrikli araçların iletken bağlantı üzerinden şarj edilmesine yönelik şarj ekipmanlarının özellikleri, çalışma koşulları, araç ile bağlantısı ve elektriksel güvenlik gereklilikleri için temel teknik referanslardan biridir. Uygulanacak bölüm, şarj sisteminin AC veya DC yapısına ve teknik özelliklerine göre değişebilir.
IEC 62196 Serisi
IEC 62196 serisi; elektrikli araçların iletken şarjında kullanılan fiş, priz, araç konektörü, araç girişi ve ilgili kablo takımlarına yönelik teknik gereklilikleri kapsar. Konektör ve bağlantı elemanlarının fiziksel durumu değerlendirilirken ilgili ürün ve sistem gereklilikleri dikkate alınır.
IEC 60364-7-722
IEC 60364-7-722, alçak gerilim elektrik tesisatlarında elektrikli araçların beslenmesine ayrılmış devreler için özel kuralları ele alır. Şarj noktasının tesisat tarafındaki koruma ve bağlantı düzenlerinin değerlendirilmesinde, uygulanabilir ulusal standartlarla birlikte teknik referans niteliğindedir.
Elektrikli Araç Şarj İstasyonları Periyodik Kontrol Kapsamı
Periyodik kontrolün kapsamı; şarj ünitesinin tipi, AC veya DC olması, gücü, besleme sistemi, kurulum yeri, üretici talimatları ve sahadaki elektrik tesisatı dikkate alınarak belirlenir. Aşağıdaki kontroller, uygulanabilir olduğu ölçüde değerlendirme kapsamına alınabilir.
Fiziksel ve Görsel Muayene
Şarj ünitesinin genel fiziksel durumu, kullanıcı tarafından erişilebilen bölümler ve görünür bağlantılar incelenir. Kontrol kapsamında aşağıdaki unsurlar değerlendirilebilir:
- Gövde, muhafaza ve koruyucu kapakların durumu
- Şarj kablosu, fiş, soket ve konektörlerde hasar veya yıpranma
- Bağlantı noktalarında gevşeme, yanma veya aşırı ısınma belirtileri
- Korozyon, nem veya dış ortam etkileri
- Uyarı, etiketleme ve kullanıcıya yönelik güvenlik işaretlerinin durumu
- Şarj istasyonu besleme panosu fonksiyon testleri
Koruyucu Topraklama ve Koruma İletkeni Kontrolleri
Şarj istasyonlarında temel güvenlik olarak topraklaması olmalı ve Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği’ne göre uygun olarak topraklama uygulanmalıdır. Şarj ünitesinin düşük topraklama direncine sahip olması gereklidir. Şarj cihazının metal gövdesi, besleme panosunun metal karkası, otoparktaki diğer metal bariyerler veya taşıyıcı çelik konstrüksiyonlar ana topraklama barasına eş potansiyel barası üzerinden bağlanmalıdır. Böylece iki farklı metal yüzey arasında tehlikeli bir gerilim farkı (dokunma gerilimi) oluşması engellenir. Kablo kesit ve kablo tipi montaj yapılacak bölgeye uygun seçilmesi gereklidir. Elektrikli araç şarj istasyonu gün içerisinde onlarca kez kullanılacağı için kablo ve materyal seçimi en uygun seviyede olması gereklidir.
Kaçak Akım Koruma Düzenleri
Şarj sisteminde kullanılan kaçak akım koruma düzeninin tipi ve çalışma fonksiyonu, cihaz tasarımı ve kurulum özellikleri dikkate alınarak kontrol edilir. Elektrikli araç şarj sistemlerinde uygulanacak çözüm; RCD tipi, DC kaçak akım algılama özelliği ve üretici tarafından öngörülen koruma düzenine göre değişebilir.
Her şarj istasyonu için tek bir RCD tipi genellemesi yapmak doğru değildir. Örneğin bazı sistemlerde uygun DC kaçak akım algılama işlevi ile birlikte Tip A çözümü kullanılabilirken, bazı uygulamalarda farklı bir koruma düzeni gerekebilir.
İzolasyon Direnci ve Elektriksel Güvenlik Ölçümleri
Uygulanabilir olması halinde izolasyon direnci ve ilgili elektriksel güvenlik ölçümleri gerçekleştirilerek iletkenler ile koruyucu toprak veya erişilebilir bölümler arasında istenmeyen kaçak yolların bulunup bulunmadığı değerlendirilir. Ölçüm yöntemi ve sınır değerler, ilgili tesisat standardı, cihaz yapısı ve üretici talimatlarına göre belirlenir.
Koruma Fonksiyonlarının Kontrolü
Şarj ünitesinde bulunan koruma ve güvenlik fonksiyonlarının çalışması, cihaz yapısına göre değerlendirilir. Hata algılama, enerji aktarımının kesilmesi, kilitleme veya acil durdurma gibi fonksiyonlar yalnızca cihazda mevcut ve kontrol kapsamına uygulanabilir olduğunda test edilir.
Kontrol Kapsamına Göre Yapılabilecek İlave Fonksiyonel Kontroller
Aşağıdaki çalışmalar her şarj ünitesinde mevzuat gereği zorunlu bir periyodik kontrol kalemi olarak değerlendirilmemelidir. Cihaz tipi, üretici talimatı, saha koşulları ve hizmet kapsamı uygun olduğunda elektriksel kontrolleri desteklemek amacıyla uygulanabilir.
Şarj Fonksiyonu ve Pilot Sinyal Kontrolleri
AC şarj sistemlerinde araç ile şarj ünitesi arasındaki bağlantının algılanması, şarjın başlatılması ve kontrol sinyallerinin doğru çalışması uygun test ekipmanı ile doğrulanabilir. Test yöntemi, kullanılan şarj modu ve ekipmana göre belirlenir.
Elektriksel Parametre ve Güç Kontrolleri
Kontrol kapsamına dahil edilmesi halinde gerilim, akım, faz dengesi ve benzeri elektriksel parametreler ölçülerek şarj ünitesinin çalışma koşulları değerlendirilebilir. Bu ölçümler, periyodik kontrolün temel elektriksel güvenlik kontrollerini tamamlayan ilave değerlendirmeler niteliğindedir.
Termal Kamera ile Kontrol
Yük altında veya uygun çalışma koşullarında termal kamera kullanılarak bağlantı noktaları, klemensler, kablolar ve koruma elemanlarında olağan dışı sıcaklık artışları araştırılabilir. Termal görüntüleme, gevşek bağlantı veya yüksek temas direnci gibi sorunların belirlenmesine yardımcı olan tamamlayıcı bir yöntemdir.
Yazılım ve Haberleşme Fonksiyonları
Şarj ünitesinin merkezi yönetim sistemiyle haberleşmesi, hata kayıtları veya OCPP gibi iletişim işlevleri, hizmet kapsamına dahil edilmesi halinde fonksiyonel olarak kontrol edilebilir. Bu kontroller elektrik tesisatının mevzuata dayalı periyodik kontrolünden ayrı, cihazın işletme ve haberleşme performansına yönelik tamamlayıcı kontrollerdir.
Elektrikli Araç Şarj Ünitesi Periyodik Kontrolü Ne Sıklıkla Yapılmalıdır?
TS 13912 Standardına göre elektrikli araç şarj istasyonlarında hem ilk kurulum muayenesi hemde periyodik olarak muayenesi yapılmalıdır.
İşyerlerinde elektrik tesisatı, topraklama tesisatı ve benzeri elektrikle ilgili tesisatlar bakımından, ilgili standartlarda farklı bir süre belirtilmediği sürece periyodik kontrol süresi yılda birdir. Şarj ünitesinin bu tesisatla ilişkisi ve ayrıca kontrol edilmesi gereken ekipman özellikleri, saha ve cihaz bazında değerlendirilmelidir.
Periyodik Kontrol Kimler Tarafından Yapılmalıdır?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında elektrik tesisatı, topraklama tesisatı ve benzeri elektrikle ilgili tesisatların periyodik kontrolleri, mevzuatta belirtilen ilgili teknik unvan ve yetkinliklere sahip kişiler tarafından gerçekleştirilmelidir. İşyerlerinde düzenlenecek periyodik kontrol raporlarında yürürlükteki kayıt, yetkilendirme ve sözleşme şartları da dikkate alınmalıdır.
Elektrikli Araç Şarj Üniteleri Periyodik Kontrol Hizmeti İçin Hemen Başvurun!
Elektrikli araç şarj üniteleri periyodik kontrol hizmeti hakkında detaylı bilgi almak, tesisiniz ve şarj üniteleriniz için uygun kontrol kapsamını belirlemek ve başvuru sürecini başlatmak için SZUTEST ile iletişime geçebilir veya iletişim formunu doldurabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Şarj istasyonlarının yürürlükteki mevzuat ve standartlara uygun olarak kurulması ve işletilmesi gerekir. İşyerlerindeki elektrik tesisatı, topraklama tesisatı ve benzeri elektrikle ilgili tesisatlar ayrıca İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamındaki periyodik kontrol hükümlerine tabidir. Ancak EPDK Şarj Hizmeti Yönetmeliği, elektrikli araç şarj ünitesi için tek başına özel bir yıllık periyodik kontrol süresi belirlemez.
İşyerlerindeki elektrik ve topraklama tesisatlarında, ilgili standartlarda farklı bir süre belirtilmediği sürece periyodik kontrol süresi yılda birdir. Tesis türüne özel düzenlemeler veya daha kısa kontrol ihtiyacı bulunması halinde ilgili gereklilikler esas alınır.
EPDK lisansı, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatında tanımlanan periyodik kontrol yetkinliğinin yerine geçmez. Periyodik kontrolün ilgili kısmı, yürürlükteki mevzuatın öngördüğü niteliklere sahip yetkili kişiler tarafından gerçekleştirilmelidir.
Elektrikli araç şarj sistemi, artık akımlardan kaynaklanabilecek tehlikeleri önlemek amacıyla Artık Akım Cihazı (RCD) ile korunmalıdır. Elektrikli araç şarj işlemi sırasında araç bataryasından şebekeye doğru sızabilecek doğru akım (DC) kaçaklarının şebeke güvenliğini bozmasını ve ölümcül elektrik çarpmalarını engellemeyi amaçlar. Genel olarak kullanılan standart Tip A veya Tip AC kaçak akım röleleri, DC (doğru akım) sızıntılarını algılayamaz. Elektrikli araç şarj olurken meydana gelebilecek 6 mA üzerindeki bir DC kaçağı, panodaki standart A tipi rölenin mıknatıslanarak “körleşmesine” (doyuma ulaşmasına) neden olur. Bu durum, rölenin çalışmamasına ve insan hayatını koruyamamasına yol açar. Şarj istasyonu kurulum projesinde bu maddeye uyum sağlamak için panoda iki yoldan birinin seçilmesi gerekir. Şarj istasyonunun besleme panosuna doğrudan Tip B RCD (Kaçak Akım Rölesi) takılır. Hem alternatif akım (AC) kaçaklarını hem de 6 mA (DC) üzerindeki doğru akım kaçaklarını tek başına algılayıp devreyi keser. Seçilen şarj ünitesinin kendi içinde bir RDC-DD (6mA DC Algılama Sensörü) kartı gömülü olmalıdır. Eğer cihazın içinde bu DC koruma sensörü varsa, şarj panosuna B tipi yerine Tip A veya Tip F (30 mA a.a.) kaçak akım rölesi takmanız standart için tamamen yeterlidir. Seçilecek RCD, tetikleme anında sadece fazları değil, nötr hattı dahil tüm gerilimli iletkenleri aynı anda şebekeden ayırmalıdır (Trifaze için 4 Kutuplu / 4P, Monofaze için 2 Kutuplu / 2P röle kullanımı zorunludur). İnsan hayatını korumak için artık akım tetikleme eşiği kesinlikle 30 mA seviyesini geçmemelidir.
Şarj istasyonlarında ve bağlı oldukları enerji panolarında termal kamera kontrolü teknik ve yasal bir zorunluluktur. Bu denetim, elektrik tesisat kontrollerinin ayrılmaz bir parçasını oluşturur.
Yangın Riskini Önceden Tespit Eder: Kablo bağlantılarında, klemenslerde veya sigortalarda meydana gelebilecek gevşemeler ile aşırı ısınmalar çıplak gözle görülemez. Termal kamera, bu gizli tehlikeleri sistem arızalanmadan önce noktasal olarak yakalar.
İstasyonun Çalışmasını Durdurmaz: Topraklama testlerinin aksine, termal kamera kontrolleri istasyon tam yük altında çalışırken (araç şarj edilirken) gerçekleştirilir. Operasyon aksamadan en doğru ısıl veriler elde edilir.
Evet. Enerji ölçümünde kullanılan sayaçlar, kendi ölçüm ve mevzuat gerekliliklerine tabidir. Sayaç doğrulama, muayene veya kalibrasyon işlemleri, şarj ünitesinin elektriksel periyodik kontrolünden ayrı bir kapsamda değerlendirilebilir.
Evet. Birden fazla şarj ünitesi veya farklı sahalardaki istasyonlar; cihaz tipi, güç, konum, erişim ve saha koşulları dikkate alınarak planlı bir kontrol programı kapsamında değerlendirilebilir.
Şarj ünitesi kendi iç ekipmanları, yazılımı ve koruma sistemleri açısından bağımsız bir donanım gibi görünse de bağlı bulunduğu bina veya otopark elektrik tesisatının entegre bir parçası olarak çalışır. Şarj ünitesinin çektiği yüksek güç, tesisatın tamamını etkiler. Bu nedenle periyodik kontrollerde besleme hattı, ana panodaki koruma düzenekleri, koruyucu topraklama hattı ve şarj ünitesi arasındaki ilişki, kontrol kapsamına göre bir bütün olarak ele alınır. Binanın altyapısında oluşacak bir hata şarj ünitesini, şarj ünitesindeki bir arıza ise tüm binanın enerji güvenliğini doğrudan etkileyebilir.